नमा शर्मा
आफ्नो दिन हरेक दिन वर्ष मातातीर्थ औंसी आउँदा घरमा छुट्टै उत्साह हुन्थ्यो । तर यसपाली विगत ३ वर्षदेखि मातातीर्थ औंसीले केवल आँशु र यादहरू लिएर आएको छ । विस्तारै भुल्न सकिन्छ विस्तारै बिर्सिदै गइन्छ भन्नेहरूको कमी थिएन तर खै म त्यो व्यक्तिमा परिनँ कि मेरो मन नै अरुभन्दा फरक भएर हो थाहा भएन । आमा तिम्रो याद झन् पछि झन् बढिरहेको छ । अब त कसैले आमा भनेर बोलाएको सुन्दा पनि आँखाबाट आँशुको भेल जसरी आँशुहरू बर्षन्छन् ।
मातातीर्थ औंसी । यो केवल एउटा तिथि होइन , यो नेपाली संस्कृतिको एउटा पवित्र उत्सव हो जसले आमालाई देवीको आसन दिन्छ । वैशाख कृष्णपक्षको अमावास्या तिथिमा आमाको मुख हेर्ने दिनका रूपमा मनाइने यो पर्वले सन्तानलाई आफ्नी आमाप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्न सिकाउँछ । जीवित आमालाई मिठा परिकार , राम्रा लुगाफाटा र उपहार दिएर सम्मान गर्ने र दिवंगत आमाको नाममा मातातीर्थको पवित्र कुण्डमा स्नान गरी तर्पण , पिण्डदान र श्राद्ध गर्ने परम्परा छ । तर मेरो लागि यो दिन अब उत्सव होइन , यो त एउटा गहिरो घाउ हो जसले हरेक वर्ष रगत बगाउँछ ।
आमा तपाईंले आफ्नो जीवनमा के – के त्याग गर्नुभयो सन्तानका लागि त्यो त केवल कहिल्यै माइतीमा जेठी छोरीको रूपमा जन्मलिनु भयो । भाइबहिनीको लागि जिम्मेवार हुनुभयो । घरमा जेठी बुहारी र हुँदै ६ जना छोराछोरीको जिम्मेवारी । आमा तपाईं सधैं बन्धन र जिम्मेवारीले मात्र बाँधिनु भयो । जब हामी सबैले बुझेका थियौं अब पालो तपाईंको आएको थियो जब आफ्ना सुखका दिन आउने बेला संसार नै छोडेर जानुपर्यो । खै कस्तो नियम हो म यही कुरामा सधैं भगवानसँग गुनासो गर्छु ।
आमा तपाईंको जीवन त एउटा निरन्तर त्यागको यात्रा थियो । माइतीबाट आएको जेठी छोरीको रूपमा भाइबहिनीको जिम्मेवारी बोक्नु , बुहारी भएर घरको सबै काम सम्हाल्नु , अनि आमा भएर ६ जना सन्तानलाई आफ्नो कोखमा ९ महिना धारण गरी प्रसवको पीडा सहनु । तपाईंले कहिल्यै आफ्नो लागि समय निकाल्नुभएन । सन्तानको मुस्कान देख्नका लागि आफ्नो आँसु लुकाउनुभयो । रातभर जागेर हामी बिरामी हुँदा हाम्रो टाउकोमा हात राख्नुभयो तर आफू थकित हुँदा पनि कहिल्यै गुनासो गर्नुभएन ।
मेरी आमा ज्यादै स्वभावी र सरल स्वभावको हुनुहुन्थ्यो । उहाँले जहिले राम्रो चिजबस्तु , लुगाफाटा हरू देख्दा आफूलाई होइन तलाई सुहाउँछ भन्दै किन्न अगाडि सर्नुहुन्थ्यो । घरमा केही मिठो मसिनो पाक्दा कसलाई के मनपर्छ भनेर सबैको मनका कुरा थाहा थियो तर आफूलाई मनपर्ने कुरा आफ्नै लागि कहिल्यै थाहा पाउनुभएन ।
आमा तपाईंको सरलता र स्वभावले हामीलाई सिकायो कि सुख अरूलाई दिनमा छ । तपाईंले नयाँ लुगा किन्दा सधैं हामीलाई सोध्नुहुन्थ्यो , “यो तिमीलाई राम्रो लाग्छ ?” तर आफ्नो लागि कहिल्यै सोध्नुभएन । मिठो परिकार बनाउँदा सबैको मनपर्ने स्वाद थाहा पाउनुहुन्थ्यो तर आफ्नो मनपर्ने कुरा कहिल्यै प्राथमिकता दिनुभएन । तपाईंको यो त्यागले मलाई आजसम्म सिकाइरहेको छ कि सच्चा माया आफूलाई मारेर अरूलाई खुसी बनाउने हो ।
मलाई भगवानप्रति एकदमै विश्वास लाग्छ आमा । सधैं भन्नुहुन्थ्यो राम्रो कर्म गर्नुपर्छ भगवान छन् नी । सायद हिजो मलाई दुःख हुँदा के भयो तलाई सन्चो छैन भन्दै सोध्ने मेरी आमा आज हजुर नभए पनि दुःख पर्दा सपनामा टुप्लुक्क आउनुहुन्छ । के यो भगवान भएको प्रमाण होइन र ?
आमा तपाईंको विश्वासले मलाई आज पनि बल दिइरहेको छ । तपाईंले सिकाउनुभएको राम्रो कर्मको बाटोमा हिँड्दा कहिलेकाहीँ थकान लाग्छ तर सपनामा तपाईंको मुस्कान देख्दा सबै थकान हराउँछ । तपाईंले भन्नुहुन्थ्यो , “भगवानले हेर्छन् नानी , राम्रो गर ।” आज म दुःखमा पर्दा तपाईंको यो वाक्यले मलाई सान्त्वना दिन्छ । सायद तपाईं स्वर्गबाट नै मलाई हेर्दै हुनुहुन्छ र मेरो हरेक कदममा साथ दिनुहुन्छ ।
आज म जुन ठाउँमा छु मेरो बुबा , आमा को संघर्षले गर्दा यहाँसम्म आइपुगेको छु । जसमा मेरो आमाको निडरता , संघर्ष , त्याग , सान्त्वना सबैले गर्दा आज मलाई पनि सही बाटोमा हिँडाएको छ । सानोतिनो कुराले त मलाई केही असर नै नपर्ने बलियो बनाएको छ , यो सब मेरो आमाको संस्कारले नै होइन र ?
आमा तपाईंको निडरता र संघर्षले मलाई जीवनको कठिनाइहरू सामना गर्न सिकायो । तपाईंले कहिल्यै हार मान्नुभएन । घरको जिम्मेवारी , सन्तानको पालनपोषण , सबैलाई सँगै सम्हाल्नुहुन्थ्यो । तपाईंको त्यो बलले आज मलाई पनि कुनै पनि चुनौतीको सामना गर्न तयार बनाएको छ । तपाईंको संस्कार मेरो रगतमा बगेको छ । त्यसैले सानो कुरामा म कहिल्यै टुट्दिनँ ।
आमाको त्यो ममतामयी हातले मेरो टाउको सुम्सुम्याउँदा संसारका सारा दुःख बिर्सन्थे । उहाँले आफ्ना इच्छा मारेर मेरो खुसीका लागि जीवन बिताउनुभयो तर उहाँ आमालाई खुसी दिनसक्ने अवस्थामा पुग्दै थियौं आमा नै संसारबाट बिदा हुनुभयो ।
आमा तपाईंको हातको स्पर्श अझै पनि मेरो टाउकोमा महसुस हुन्छ । त्यो माया , त्यो सुम्सुम्याइँ , त्यो सान्त्वना — यो संसारमा अरू कसैले दिन सक्दैन । तपाईंले आफ्नो इच्छाहरू मारेर हामीलाई खुसी बनाउनुभयो । हामी ठूलो हुँदै जाँदा तपाईंलाई खुसी दिने सोच बनाउँदै थियौं तर समयले हामीलाई त्यो अवसर नै दिएन । तपाईं अचानक बिदा हुनुभयो र हाम्रो मनमा एउटा खाली ठाउँ छोडेर जानुभयो जसलाई कहिल्यै भरिन सक्दैन ।
आमा मरेपछि भेट हुन्छ भन्छन् , त्यो त देखेको छैन सायद हुने रहेछ भने म आउँदा सबैभन्दा अगाडि हजुर सबै काम छोडेर भए पनि मलाई लिन आउनु है ।
आमा मलाई तपाईंसँग फेरि भेट्ने आशा छ । यदि मृत्युपछि भेट हुन्छ भने तपाईंले मलाई पहिले नै स्वागत गर्नुहोस् । म तपाईंको काखमा फेरि सानो बच्चा भएर बस्न चाहन्छु । तपाईंको मायाको स्पर्श फेरि महसुस गर्न चाहन्छु । यो संसारमा तपाईं बिना सबै अधुरो छ ।
अहिले तपाईं बस्ने घर हेर्दा पनि अन्धकार जस्तो लाग्छ आमा । घरको त्यो कोठा जहाँ तपाईं सुत्नुहुन्थ्यो , तपाईं बस्नुहुन्थ्यो , तपाईंले प्रयोग गरेका सबै सामानहरू सबैसँग अँगालो हालेर रुन्न मन लाग्छ , किनकि ति सबै सामानहरूले मेरी आमाको अभावमा मलाई जस्तै रित्तोपन महसुस गरेका होलान् जस्तो मलाई लाग्छ ।
आमा घर अब पहिले जस्तो छैन । तपाईंको कोठा अन्धकारमय छ । तपाईंले प्रयोग गर्नुभएको सिरक , तकिया , लुगाहरू अझै पनि तपाईंको गन्ध बोकेर बसेका छन् । म तिनलाई अँगालो हाल्छु र रुन्छु । ती सामानहरूले पनि तपाईंको अभाव महसुस गरिरहेका छन् जस्तो लाग्छ । घरको हरेक कुनामा तपाईंको यादले भरिएको छ ।
अहिले मेरो लागि सबैभन्दा अप्ठ्यारो दिन , दुःखको दिनको रूपमा मैले आजको दिनलाई लिएको छु आमा । अरूले आमालाई उपहार दिँदै गर्दा आफूले केवल आमाको विगतको सम्झना मुटुमा गाँठो पार्दै बाहिर मुस्कुराएको नाटक गर्न पनि म धेरै सिपालु भैसकेको छु आमा । अब हजुरको यादमा आउने आँशु खासै कसैले देख्न पाउँदैनन् , देख्ने भनेको केवल आफ्नो कोठाले मात्र हो आमा ।
मातातीर्थ औंसीको दिनमा अरू सन्तानहरू आमालाई उपहार दिन व्यस्त हुन्छन् । मीठा खानेकुरा बनाउँछन् , राम्रा लुगा किन्छन् र आमाको मुख हेर्छन् । तर म भने मुटुमा गाँठो पारेर मुस्कुराउने नाटक गर्छु । बाहिरबाट हाँस्छु तर भित्रभित्रै रोइरहन्छु । मेरो आँसु केवल मेरो कोठाले मात्र देख्छ । रातको अन्धकारमा एक्लै बसेर तपाईंलाई सम्झन्छु ।
अब त हजुरको कान्छी छोरी सधैं नानी भनेर बोलाउने छोरी , हजुरका लागि सधैं सानी बच्चा लाग्ने छोरी पनि ठुली भैसकेको छु आमा । अब त जिम्मेवार आइमाई भैसकेको छु । तिम्रो तिमीलाई सम्झन पनि पहिले घर अफिस सकेर छोराछोरी सुताएर अझ ज्वाईँ पनि कतै गएको बेला जब म कोठामा एक्लै हुन्छु अनि बल्ल हजुरका यादहरूलाई बोलाउँछु र रातभरी कुरा गर्दै रुन्छु अनि यादहरूलाई बिदाइ गर्छु जसले गर्दा मन केही दिनलाई हलुका भएको महसुस गर्छु ।
आमा म अब ठुली भएकी छु । जिम्मेवारीहरू बोकेकी छु । तर तपाईंको अगाडि म सधैं सानी बच्चा नै रहन्छु । राति एक्लो भएपछि मात्र तपाईंसँग कुरा गर्छु । तपाईंलाई सबै कुरा सुनाउँछु । रुन्छु । अनि मन हल्का पार्छु । यो मेरो दैनिकी बनेको छ ।
आमा तपाईंबाट मैले धेरै प्रेरणा पाएको छु । तपाईंले मान्छेहरू चिनाउनुभयो । हजुरले को कस्तो छ भनेर चिनाइरहँदा मैले कतिपय मान्छेहरू प्रति तपाईंले भनेको गलत छ भन्दै विश्वास गरेँ आज आफैले चिन्ने मौका पाएँ ।
आमा तपाईंको अनुभव र बुद्धिले मलाई धेरै पटक बचायो । तपाईंले भन्नुहुन्थ्यो कुन मान्छे राम्रो छ कुन छैन । सुरुमा मलाई लाग्थ्यो तपाईं गलत हुनुहुन्छ तर आज जीवनको यात्रामा म आफैले बुझेँ कि तपाईंको हरेक कुरा सही थियो । तपाईंले मान्छे चिन्न सिकाउनुभयो ।
आमा हजुर यो संसारमा हुँदा हजुरले जे जे सधैं भन्नुहुन्थ्यो मुखले मात्र ठिक्क पार्छन् नानी सबै व्यवहारमा राम्रो छैनन् आज सबै कुराहरू प्रमाणित भएका छन् ।
तपाईंले भन्नुहुन्थ्यो , “नानी , मुखले राम्रो बोल्छन् तर व्यवहारले देखाउँदैनन् ।” आज म आफैले देखेँ कि कति मान्छेहरू मुखले मात्र मीठो बोल्छन् । तपाईंको यो सिकाइले मलाई धोका खानबाट जोगायो ।
हजुरपछिको दोस्रो आमा मेरी आमाको पनि आमा हुँदासम्म पनि मलाई केही न्यानोपन मेटाउने ठाउँ छ जस्तो लाग्थ्यो त्यो पनि आज ६६ दिन भयो दैवले लुटेर लगेको आमा ।
आमा तपाईंपछि मेरी हजुरआमाले पनि मलाई न्यानोपन दिनुभयो तर उहाँ पनि बिदा हुनुभयो । अब दुईवटै आमाको अभावले मेरो मन अझ रित्तो भएको छ ।
**प्रतिवद्धता =** आमा तपाईंले सिकाउनुभएको ति हरेक पाठहरू मेरो जीवनको मार्गदर्शन बनेका छन् । तपाईंको शरीर हामीसँग नभए पनि तपाईंको संस्कारहरू मेरो रगतमा बगिरहेका छन् अब मलाई कुनै नयाँ संस्कार सिक्नुपनि छैन मेरो आमाले दिएकै संस्कार मेरो लागि भरिपूर्ण छ । चाहे कसैले जानेको भनोस् वा नजानेको मलाई खासै फरक पर्दैन र आमा हजुर हामीसँग भौतिक रूपमा नभए पनि मेरो अन्तिम सास रहुञ्जेल हजुरको ठाउँ कसैले लिन सक्दैन न त हजुरको याद नै कसैले …
आमा म तपाईंको संस्कारलाई जोगाएर राख्ने छु । तपाईंले सिकाएको त्याग , माया , सरलता र बलियो हुने कला मेरो जीवनमा लागू गर्ने छु । तपाईंको ठाउँ कसैले लिन सक्दैन । तपाईंको याद मेरो मुटुमा सधैं जीवित रहनेछ ।
आमा तपाईंको अभावमा यो जीवन कठिन छ तर तपाईंको सिकाइले मलाई बल दिइरहेको छ । मातातीर्थ औंसीको यो दिनमा म तपाईंलाई सधैं सम्झन्छु । तपाईंको आत्मालाई शान्ति मिलोस् । तपाईं स्वर्गबाट मलाई आशीर्वाद दिनुहोस् ।
