पाण्डव शर्मा
दसैँ सुरु भएको छ । गाउँघरमा चहलपहल बढेको छ । सहरबाट मानिसहरू आफ्नो जन्मथलो फर्किरहेका छन् । घरआँगन सफा गर्ने, बाटोघाटो मर्मत गर्ने, नयाँ लुगा किन्ने, घरका लागि आवश्यक सामान जुटाउने र आफन्तसँग भेटघाट गर्ने क्रम बढेको छ । बजारमा किनमेल गर्नेहरूको भीड छ । बालबालिकामा नयाँ लुगा लगाउने र टीका लगाएर दक्षिणा पाउने उत्साह छ । ठूलाबडामा परिवारका सदस्यसँग भेट्ने, आशीर्वाद दिने र पुराना सम्बन्धलाई नवीकरण गर्ने चाहना छ । यी दृश्यले दसैँलाई नेपाली समाजको एउटा ठूलो सांस्कृतिक उत्सवका रूपमा देखाउँछन् । तर दसैँलाई यति कुरामा मात्र सीमित गरेर बुझ्न सकिँदैन । चाडपर्व मानिसको जीवनशैली, सामाजिक सम्बन्ध, आर्थिक गतिविधि, सांस्कृतिक पहिचान र समाज परिवर्तनसँग जोडिएका हुन्छन् । त्यसैले दसैँको चर्चा गर्दा हाम्रो समाज कस्तो छ, कसरी बदलिँदै छ र कस्तो समाज निर्माण गर्न चाहन्छौँ भन्ने विषयमा पनि सोच्नुपर्छ ।
मानिस सामाजिक प्राणी हो । ऊ एक्लै जन्मिए पनि समाजभित्र हुर्कन्छ, सिक्छ, काम गर्छ र आफ्नो पहिचान बनाउँछ । समाजमा मानिसहरूबीच सम्बन्ध निर्माण गर्न, आपसी सहयोग बढाउन र सामूहिक जीवनलाई व्यवस्थित बनाउन विभिन्न परम्परा, संस्कार र चाडपर्वको विकास भएको हो । चाडपर्वले मानिसलाई व्यक्तिगत जीवनबाट बाहिर निकालेर सामूहिक जीवनसँग जोड्छन् । व्यस्तताका कारण टाढिएका आफन्तलाई नजिक ल्याउँछन् । दुःख र सुख बाँड्ने अवसर दिन्छन् । पुस्तौँदेखि चल्दै आएका मूल्य, मान्यता, विश्वास र संस्कृतिलाई नयाँ पुस्तासम्म पुर्याउँछन् । यस अर्थमा चाडपर्व मनोरञ्जनका अवसर मात्र होइनन् । ती समाजलाई जोड्ने र सामाजिक सम्बन्धलाई निरन्तरता दिने माध्यम पनि हुन् । नेपाल विविधताले भरिएको देश हो । यहाँ विभिन्न जातजाति, भाषा, धर्म, संस्कृति र समुदायका मानिस बसोबास गर्छन् । उनीहरूका चाडपर्व, संस्कार र मनाउने तरिका फरक छन् । दसैँ, तिहार, छठ, ल्होसार, माघी, उधौली, उभौली, इद, क्रिसमस र विभिन्न समुदायका स्थानीय पर्वले नेपाली समाजको सांस्कृतिक विविधतालाई देखाउँछन् । कुनै पर्व प्रकृतिसँग जोडिएको छ । कुनै खेतीपाती र उत्पादनसँग सम्बन्धित छ । कुनै धार्मिक विश्वासमा आधारित छ । कुनै ऐतिहासिक घटना, सामूहिक स्मृति वा समुदायको पहिचानसँग जोडिएको छ । पर्वहरूको यो विविधता नेपाली समाजको कमजोरी होइन, सम्पत्ति हो । फरक संस्कृति भएका मानिसहरूबीच सम्मान, सहिष्णुता र सहकार्य बढाउन सके यही विविधता राष्ट्रिय एकताको बलियो आधार बन्न सक्छ ।
दसैँ नेपाली समाजमा विशेष महत्त्व राख्ने पर्व हो । यसले धार्मिक आस्था, पारिवारिक सम्बन्ध र सामाजिक भेटघाटलाई एउटै सूत्रमा जोडेको छ । घटस्थापनादेखि सुरु हुने दसैँको वातावरण फूलपाती, महाअष्टमी, महानवमी र विजयादशमी हुँदै कोजाग्रत पूर्णिमासम्म फैलिन्छ । जमरा राख्ने, दुर्गाको पूजा गर्ने, टीका लगाउने, आशीर्वाद लिने र आफन्तसँग भेटघाट गर्ने परम्परा यसका प्रमुख पक्ष हुन् । यी अभ्यासको धार्मिक अर्थ आआफ्नो विश्वासअनुसार फरक हुन सक्छ । तर सामाजिक दृष्टिले हेर्दा यिनले मानिसलाई परिवार, पुर्खा र समुदायसँग जोड्ने काम गर्छन् । टाढा रहेका छोराछोरी घर फर्किन्छन् । दाजुभाइ, दिदीबहिनी र आफन्तबीच भेटघाट हुन्छ । पुराना मनमुटाव हटाउने र सम्बन्ध सुधार्ने अवसर पनि प्राप्त हुन्छ । यही कारण दसैँ धेरै मानिसका लागि एउटा धार्मिक पर्वभन्दा बढी भावनात्मक र सामाजिक महत्त्वको अवसर बनेको छ । चाडपर्वको एउटा महत्त्वपूर्ण पक्ष सामाजिक एकता हो । दैनिक जीवनमा मानिसहरू आफ्नो काम, पेसा र जिम्मेवारीमा व्यस्त हुन्छन् । परिवारका सदस्यहरू एउटै घरमा बसेर पनि एकअर्कालाई पर्याप्त समय दिन सक्दैनन् । रोजगारी, अध्ययन र व्यवसायका कारण धेरै मानिस घरपरिवारबाट टाढा बस्छन् । यस्तो अवस्थामा चाडपर्वले भेटघाटका लागि साझा अवसर तयार गर्छन् । एउटै थलोमा भेला भएर खाना खाने, सुखदुःख साटासाट गर्ने र पुराना सम्झना ताजा बनाउने कामले भावनात्मक सम्बन्ध बलियो बनाउँछ । समाजको स्थायित्वका लागि यस्ता सम्बन्ध महत्त्वपूर्ण हुन्छन् । किनभने समाज कानुन, संस्था र नियमबाट मात्र चल्दैन । विश्वास, आत्मीयता, सहयोग र पारस्परिक जिम्मेवारीले पनि समाजलाई टिकाइराख्छन् ।
तर चाडपर्वले सबै मानिसलाई समान अनुभव दिन्छन् भन्ने छैन । कसैका लागि दसैँ खुसी र उत्साहको समय हुन्छ । कसैका लागि यही समय आर्थिक बोझ, पारिवारिक तनाव र एक्लोपनको कारण बन्न सक्छ । रोजगारीका लागि विदेश वा अन्य सहरमा रहेका मानिसले चाहेर पनि घर फर्किन नसक्न सक्छन् । परिवारका सदस्य गुमाएका मानिसलाई चाडपर्वले पुराना पीडा सम्झाउन सक्छ । आर्थिक अवस्था कमजोर भएका परिवारलाई नयाँ लुगा, मिठो खाना र दक्षिणाको व्यवस्था गर्न कठिन हुन सक्छ । घरमा वृद्धवृद्धा भए पनि उनीहरूलाई भेट्न आउने कोही नहुन सक्छ । त्यसैले चाडपर्वको वास्तविक सुन्दरता सजावट, भोजभतेर र महँगो किनमेलमा मात्र खोज्नु हुँदैन । अरूको अवस्था बुझ्ने, दुःखमा साथ दिने र सकेको सहयोग गर्ने संस्कारले मात्र पर्वलाई सबैका लागि अर्थपूर्ण बनाउन सक्छ ।
हाम्रो समाजमा चाडपर्वसँगै आर्थिक गतिविधि पनि तीव्र हुन्छन् । दसैँको समयमा बजारमा सामानको माग बढ्छ । लत्ताकपडा, खाद्यान्न, जुत्ताचप्पल, यातायात, होटल, घरेलु उत्पादन र सेवासँग सम्बन्धित व्यवसायले बढी कारोबार गर्छन् । गाउँमा उत्पादन भएका कृषि उपज, स्थानीय परिकार, हस्तकलाका सामान र फूलमालाको बिक्री बढ्न सक्छ । साना व्यापारी, किसान, यातायात मजदुर, सिलाइ गर्ने व्यक्ति, घरेलु कामदार र विभिन्न सेवा प्रदायकका लागि चाडपर्व आम्दानीको अवसर पनि हुन् । यसरी चाडपर्वले अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउँछन् । तर यसको अर्को पक्ष पनि छ । अत्यधिक उपभोग, देखासिकी र अनावश्यक खर्चले परिवारको आर्थिक अवस्थालाई कमजोर बनाउन सक्छ । ऋण लिएर पर्व मनाउने, सामाजिक प्रतिष्ठाका लागि महँगो सामान किन्ने र अरूको जीवनशैलीको नक्कल गर्ने प्रवृत्तिले आर्थिक समस्या बढाउन सक्छ । त्यसैले पर्वको आर्थिक पक्षलाई बुझ्दा उत्पादन र रोजगारीका अवसरसँगै खर्च गर्ने व्यवहारलाई पनि ध्यान दिनुपर्छ ।
चाडपर्वले समाजमा विद्यमान असमानतालाई पनि उजागर गर्छन् । एउटै समुदायका केही परिवारले महँगो लुगा, स्वादिष्ट परिकार र भव्य भोजको व्यवस्था गर्न सक्छन् । तर त्यही समुदायका अरू परिवारलाई सामान्य खानपान जुटाउन पनि कठिन हुन सक्छ । सामाजिक सञ्जालमा देखिने तडकभडकले यस्तो भिन्नतालाई अझ स्पष्ट बनाएको छ । मानिसले आफ्नो वास्तविक आर्थिक अवस्थाभन्दा बढी खर्च गरेर अरूलाई देखाउन खोज्ने प्रवृत्ति पनि बढिरहेको छ । यसले पर्वलाई आत्मीयताको अवसरबाट प्रतिस्पर्धाको माध्यममा बदल्न सक्छ । चाडपर्वको सामाजिक अर्थ सबैले एउटै स्तरको खर्च गर्नुपर्छ भन्ने होइन । बरु हरेक व्यक्तिले आफ्नो क्षमताअनुसार पर्व मनाउन पाउनुपर्छ भन्ने हो । कसैले महँगो लुगा लगाउन नसक्दैमा उसको खुसी सानो हुँदैन । कसैले ठूलो भोज दिन नसक्दैमा उसको सामाजिक सम्मान कम हुँदैन । समाजले यस्तो सोच विकास गर्न सके चाडपर्वमा देखिने आर्थिक दबाब कम हुन सक्छ ।
दसैँसँग जोडिएको अर्को महत्त्वपूर्ण विषय परिवारभित्रको सम्बन्ध र लैङ्गिक समानता हो । परम्परागत नेपाली परिवारमा चाडपर्वको तयारीको ठूलो जिम्मेवारी महिलामाथि पर्ने गरेको छ । घर सफा गर्ने, खाना पकाउने, पाहुनाको स्वागत गर्ने, पूजाको तयारी गर्ने र परिवारका सदस्यको आवश्यकता पूरा गर्ने काममा महिलाको श्रम धेरै खर्च हुन्छ । तर यही श्रमलाई कतिपय अवस्थामा स्वाभाविक कर्तव्य ठानेर बेवास्ता गरिन्छ । पुरुषले पर्वको रमाइलोमा बढी समय बिताउने र महिलाले कामको बोझ बोकिरहने अवस्था अझै पनि देखिन्छ । समाज परिवर्तनको अर्थ पुराना परम्परा सबै त्याग्नु होइन । परम्पराभित्र रहेका असमान अभ्यासलाई सुधार्नु हो । चाडपर्वको तयारीदेखि खानपान र पारिवारिक निर्णयसम्म सबै सदस्यको समान सहभागिता हुनुपर्छ । महिलाको श्रमको सम्मान गर्ने र घरायसी काम बाँडेर गर्ने संस्कारले पर्वलाई अझ न्यायपूर्ण बनाउन सक्छ ।
चाडपर्वमा पुस्ताबीचको सम्बन्ध पनि विशेष रूपमा देखिन्छ । हजुरबा, हजुरआमा र परिवारका ज्येष्ठ सदस्यले आफ्ना अनुभव, कथा, संस्कार र परम्पराबारे नयाँ पुस्तालाई बताउने अवसर पाउँछन् । बालबालिकाले परिवारको इतिहास, नातागोता, स्थानीय संस्कृति र सामाजिक व्यवहार सिक्छन् । उनीहरूले अभिवादन गर्ने, ठूलालाई सम्मान गर्ने, सानालाई माया गर्ने र आफन्तसँग सम्बन्ध राख्ने अभ्यास गर्छन् । यसरी चाडपर्व अनौपचारिक शिक्षाका माध्यम पनि बन्छन् । तर नयाँ पुस्तालाई परम्परा सिकाउँदा त्यसको अर्थ बुझाउनु आवश्यक छ । कुनै काम किन गरिन्छ, त्यसको सामाजिक महत्त्व के हो र वर्तमान जीवनमा त्यसलाई कसरी उपयोगी बनाउन सकिन्छ भन्ने कुरा स्पष्ट पार्नुपर्छ । प्रश्न गर्न नदिने र पुरानो चलन भएकै कारण सबै कुरा मान्न बाध्य पार्ने प्रवृत्तिले नयाँ पुस्तालाई परम्पराबाट टाढा बनाउन सक्छ । परम्परालाई बुझेर, छलफल गरेर र समयअनुसार परिमार्जन गर्दै अघि बढाउनु नै यसको निरन्तरताको राम्रो उपाय हो । समाज परिवर्तनशील हुन्छ । कुनै पनि समाज सधैँ एउटै अवस्थामा रहँदैन । शिक्षा, प्रविधि, बसाइँसराइ, आर्थिक विकास, सञ्चार र राजनीतिक परिवर्तनले मानिसको सोच तथा व्यवहारमा प्रभाव पार्छन् । चाडपर्व मनाउने तरिकामा आएको परिवर्तनले पनि यही कुरा देखाउँछ । पहिले धेरै मानिस गाउँघरमा सामूहिक रूपमा पर्व मनाउँथे । अहिले रोजगारी र अध्ययनका कारण परिवारका सदस्य विभिन्न ठाउँमा पुगेका छन् । फोन, भिडियो कल र सामाजिक सञ्जालले टाढा रहेका आफन्तसँग सम्पर्क गर्न सजिलो बनाएका छन् । पहिले गाउँमा हुने भेटघाट र सामूहिक गतिविधिको ठाउँमा कतिपय अवस्थामा सहरकेन्द्रित मनोरञ्जन र व्यक्तिगत कार्यक्रमले स्थान लिएका छन् । कतिपय परम्परा कमजोर भएका छन् भने नयाँ अभ्यास थपिएका छन् । यस्तो परिवर्तनलाई एउटै दृष्टिले राम्रो वा नराम्रो भन्न सकिँदैन । परिवर्तनले सम्बन्ध जोडेको छ कि तोडेको छ, संस्कृतिलाई समृद्ध बनाएको छ कि बजारको वस्तुमा सीमित गरेको छ र मानिसको जीवन सहज बनाएको छ कि थप दबाब सिर्जना गरेको छ भन्ने आधारमा मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ ।
आज चाडपर्वमा प्रविधिको प्रभाव झन् स्पष्ट छ । मानिसहरू सामाजिक सञ्जालमार्फत शुभकामना आदानप्रदान गर्छन् । विदेशमा रहेका परिवारका सदस्यले भिडियो कलबाट टीका लगाउने दृश्य हेर्छन् । पर्वका तस्बिर र भिडियोले क्षणभरमै धेरै मानिससम्म सन्देश पुर्याउँछन् । यसले भौगोलिक दूरी घटाउन सहयोग गरेको छ । तर प्रविधिको प्रयोगले नयाँ चुनौती पनि थपेको छ । अरूले कस्तो लुगा लगाए, कहाँ घुमे, के खाए र कति खर्च गरे भन्ने कुराले आफ्नो जीवनको मूल्याङ्कन गर्न थालियो भने चाडपर्वको आत्मीयता कमजोर हुन्छ । सामाजिक सञ्जालमा देखिने सबै दृश्य वास्तविक जीवनको पूर्ण चित्र होइनन् । अरूको प्रदर्शन हेरेर आफ्नो खुसी नाप्नु आवश्यक छैन । प्रविधिलाई सम्बन्ध जोड्ने माध्यमका रूपमा प्रयोग गर्नुपर्छ, प्रतिस्पर्धा र देखावटी जीवनको दबाब सिर्जना गर्ने साधनका रूपमा होइन । चाडपर्वको सम्बन्ध प्रकृति र वातावरणसँग पनि जोडिएको छ । नेपालका धेरै पर्व ऋतु परिवर्तन, कृषि उत्पादन, पशुपालन, जलस्रोत र प्राकृतिक चक्रसँग सम्बन्धित छन् । किसानका लागि बाली भित्र्याउनु, नयाँ खेती सुरु गर्नु र प्रकृतिप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्नु जीवनकै महत्त्वपूर्ण पक्ष हुन् । प्रकृतिसँगको सम्बन्धले मानिसलाई आफू वातावरणबाट अलग छैन भन्ने कुरा सम्झाउँछ । तर अहिले पर्व मनाउने क्रममा प्लास्टिकजन्य सामग्री, अनावश्यक फोहोर, अत्यधिक उपभोग र खाद्यवस्तुको दुरुपयोगजस्ता समस्या देखिन सक्छन् । चाडपर्वको खुसीसँगै वातावरणको जिम्मेवारी पनि जोडिनुपर्छ । स्थानीय उत्पादनको प्रयोग, फोहोरको उचित व्यवस्थापन, खाद्यान्नको सम्मान र प्राकृतिक स्रोतको संरक्षणले पर्वलाई दिगो बनाउन मद्दत गर्छ । संस्कृति जोगाउने नाममा वातावरण बिगार्नु आवश्यक छैन । बरु वातावरणमैत्री अभ्यासलाई संस्कृतिकै सकारात्मक विकासका रूपमा लिन सकिन्छ ।
दसैँको सन्दर्भमा पशुबलि र जीवप्रतिको संवेदनशीलताबारे पनि समाजमा फरकफरक विचार पाइन्छन् । धार्मिक आस्था, ऐतिहासिक परम्परा र व्यक्तिगत मान्यताका आधारमा मानिसका धारणा फरक हुन सक्छन् । यस्तो विषयमा संवाद र आपसी सम्मान आवश्यक छ । कुनै समुदायको आस्थालाई अपमान नगरी पशुकल्याण, मानवीय संवेदना र वैकल्पिक अभ्यासबारे छलफल गर्न सकिन्छ । समाजको विकास भनेको फरक विचारलाई दबाउनु होइन । प्रमाण, विवेक, सहानुभूति र आपसी सम्मानका आधारमा विचार आदानप्रदान गर्ने वातावरण बनाउनु हो । चाडपर्वले मानिसलाई करुणा, संयम र जिम्मेवारी सिकाउन सके यसको नैतिक पक्ष अझ बलियो हुन्छ । चाडपर्व र सामाजिक परिवर्तनको सम्बन्धलाई बुझ्दा संस्कृतिको संरक्षण र सुधारबीच सन्तुलन आवश्यक देखिन्छ । समाजमा रहेका सबै पुराना अभ्यास उपयोगी हुँदैनन् । त्यस्तै, नयाँ भएका सबै कुरा पनि स्वतः राम्रो हुँदैनन् । कुनै परम्पराले मानिसलाई जोड्छ, सहयोग सिकाउँछ र पहिचान जोगाउँछ भने त्यसलाई संरक्षण गर्नुपर्छ । कुनै अभ्यासले जातीय विभेद, छुवाछुत, लैङ्गिक असमानता, आर्थिक शोषण वा सामाजिक बहिष्करणलाई बल पुर्याउँछ भने त्यसमा सुधार आवश्यक हुन्छ । संस्कृति मानिसका लागि हो, मानिस संस्कृति जोगाउनकै लागि पीडा सहन बाध्य हुनुपर्छ भन्ने होइन । परम्पराको नाममा कसैलाई अपमान गर्ने, कुनै समुदायलाई तल्लो दर्जामा राख्ने वा आर्थिक रूपमा कमजोर व्यक्तिलाई अनावश्यक खर्च गर्न बाध्य पार्ने व्यवहारलाई स्वीकार गर्न सकिँदैन । संस्कृतिको जीवन्तता त्यसले समयअनुसार आफूलाई सुधार्न सक्ने क्षमतामा निर्भर हुन्छ ।
हाम्रो समाजमा चाडपर्वले सामाजिक सहयोगको सम्भावना पनि बोकेका छन् । दसैँका अवसरमा परिवार र आफन्तबीच सहयोग आदानप्रदान गर्ने चलन छ । यही भावनालाई समुदायको व्यापक हितसँग जोड्न सकिन्छ । आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारलाई खाद्यान्न सहयोग गर्ने, असहाय वृद्धवृद्धाको अवस्था बुझ्ने, अभिभावक गुमाएका बालबालिकालाई सहयोग गर्ने र विपद्मा परेका परिवारलाई साथ दिने काम पर्वसँग जोड्न सकिन्छ । विद्यालय, सामाजिक संस्था, युवा समूह र स्थानीय समुदायले यस्ता कामलाई व्यवस्थित बनाउन सक्छन् । तर सहयोग गर्दा कसैको आत्मसम्मानमा चोट पुग्ने गरी प्रदर्शन गर्नु हुँदैन । सहयोग पाउने व्यक्तिलाई दयाको पात्र बनाएर सार्वजनिक गर्नुको सट्टा उसको अधिकार र सम्मानलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ । समाजको वास्तविक समृद्धि केही व्यक्तिको सम्पन्नतामा मात्र होइन, कमजोर अवस्थामा रहेका मानिसले पनि सम्मानपूर्वक जीवन बिताउन पाउने अवस्थामा देखिन्छ । चाडपर्वलाई सार्वजनिक जीवनसँग जोड्ने अर्को बाटो सामाजिक सद्भाव हो । फरक धर्म, जाति र समुदायका मानिसले एकअर्काको पर्वलाई सम्मान गर्न सके समाजमा विश्वास बढ्छ । सबैले एउटै पर्व मनाउनुपर्छ भन्ने छैन । सबैको संस्कृति एउटै हुनुपर्छ भन्ने पनि छैन । तर फरक संस्कृति भएकै कारण कसैलाई पराया ठान्नु हुँदैन । छिमेकीको पर्वमा शुभकामना दिनु, उसको परम्पराबारे बुझ्ने प्रयास गर्नु र धार्मिक आस्थाका आधारमा भेदभाव नगर्नु सामान्य तर अर्थपूर्ण अभ्यास हुन् । सामाजिक सद्भाव भाषणबाट मात्र निर्माण हुँदैन । दैनिक व्यवहारमा गरिने सानो सम्मान, सहयोग र सहकार्यबाट यसको आधार तयार हुन्छ । चाडपर्व यस्ता व्यवहार अभ्यास गर्ने अवसर हुन् ।
दसैँको महत्त्वलाई टीका, जमरा, नयाँ लुगा र खानपानमा मात्र सीमित गरेर हेर्नु अपूरो हुन्छ । यसको वास्तविक अर्थ मानिसहरूबीचको सम्बन्ध, परिवारप्रतिको जिम्मेवारी, सामाजिक सहयोग, सांस्कृतिक निरन्तरता र मानवीय संवेदनासँग जोडिएको छ । चाडपर्वले हामीलाई विगतसँग जोड्छन्, वर्तमानमा भेटघाटको अवसर दिन्छन् र भविष्यको समाज कस्तो बनाउने भन्ने प्रश्नसमेत उठाउँछन् । हामीले पर्व मनाउँदा आफू कति खुसी भयौँ भन्ने मात्र होइन, हाम्रो खुसीमा अरू मानिसको सहभागिता कति छ भन्ने पनि सोच्नुपर्छ । घरमा उज्यालो बाल्दा छिमेकीको अँध्यारो नबिर्सनु, आफन्तसँग भेट्दा एक्लिएका मानिसलाई सम्झनु र आफ्ना परम्परा जोगाउँदा अरूको सम्मान पनि सुरक्षित राख्नु आवश्यक छ । दसैँको शुभकामना दिनु राम्रो कुरा हो । तर शुभकामनाको अर्थ व्यवहारमा देखिनुपर्छ । परिवारमा समानता, समाजमा सद्भाव, अर्थतन्त्रमा जिम्मेवार उपभोग, संस्कृतिमा सहिष्णुता र सार्वजनिक जीवनमा न्यायको भावना बलियो बनाउन सकियो भने चाडपर्वको महत्त्व अझ बढ्छ । पर्वका केही दिन मात्र होइन, वर्षभरि नै आपसी सम्मान र सहयोगको संस्कार कायम रहनुपर्छ । दसैँले हामीलाई विजयको सन्देश दिन्छ । त्यो विजय अरूमाथि प्रभुत्व जमाउने विजय मात्र हुनु हुँदैन । अज्ञानमाथि ज्ञानको, घृणामाथि प्रेमको, विभेदमाथि समानताको, स्वार्थमाथि सहकार्यको र निराशामाथि आशाको विजय पनि हुनुपर्छ । यस्ता मूल्यलाई व्यवहारमा उतार्न सक्यौँ भने चाडपर्व केवल परम्पराको निरन्तरता रहने छैनन् । ती समाजलाई अझ मानवीय, समतामूलक र सभ्य बनाउने प्रेरणाका स्रोत बन्नेछन् । यही अर्थमा दसैँ हाम्रो व्यक्तिगत खुसीको अवसर मात्र होइन, राम्रो समाज निर्माण गर्ने सामूहिक सङ्कल्पको समय पनि हो ।
