पाण्डव शर्मा
कहिलेकाहीँ मानिसको मनले आफैँलाई प्रश्न गर्छ, तर उत्तर दिन सक्दैन । मनभित्र उठेका सबै प्रश्नको उत्तर शब्दमा खोज्न पनि कहाँ सम्भव हुन्छ र ? कतिपय प्रश्न यस्ता हुन्छन्, जसको उत्तर आफैँसँग हुँदाहुँदै पनि मानिस स्वीकार गर्न डराउँछ । कतिपय भावनाहरू यस्ता हुन्छन्, जसलाई महसुस गर्न सकिन्छ, तर नाम दिन सकिँदैन । अनि कतिपय सम्बन्धहरू यस्ता हुन्छन्, जसको कुनै निश्चित परिभाषा हुँदैन, तर तिनले मनको कुनै कुनामा गहिरो ठाउँ ओगटिसकेका हुन्छन् ।
आजभोलि प्रतीक्षाको मनमा यस्तै प्रश्नहरूको भीड लाग्न थालेको थियो ।
ऊ ऐनाअगाडि उभिएर आफ्नो अनुहार हेर्थी । उही अनुहार थियो, उही आँखा, उही मुस्कान र उही परिचित जीवन । तर उसलाई लाग्थ्यो, कतै आफूभित्र केही बदलिएको छ । बाहिरबाट हेर्दा उसको जीवनमा कुनै परिवर्तन देखिँदैनथ्यो । बिहान उठ्ने, घरका काम सम्हाल्ने, छोरीको हेरचाह गर्ने, श्रीमान्को आवश्यकता बुझ्ने, परिवारका सदस्यहरूसँग बोल्ने र आफ्नो दैनिक जिम्मेवारी पूरा गर्ने क्रम पहिलेजस्तै चलिरहेको थियो । तर मनको एउटा कुनामा कुनै नयाँ आवाज जन्मिएको थियो, जसलाई उसले न त पूर्ण रूपमा दबाउन सकेकी थिई, न त खुलेर स्वीकार गर्न सकेकी थिई ।
त्यो आवाजको नाम थियो—पवन ।
पवन ।
यो नाम मनमा आउनासाथ ऊ कहिलेकाहीँ आफैँसँग झस्किन्थी । एउटा सामान्य चिनजानको मानिसको नामले आफ्नो मनमा यति धेरै हलचल किन पैदा गरिरहेको छ ? उसले आफूलाई पटकपटक सम्झाउँथी, पवन मेरो जीवनको कुनै अनिवार्य हिस्सा होइन । ऊसँग मेरो कुनै पारिवारिक सम्बन्ध छैन । न त उसले मलाई कुनै वाचा गरेको छ, न मैले उसलाई केही वाचा गरेकी छु । हाम्रो भेटघाट केही समयको चिनजान हो । केही कुराकानी भएका छन् । केही कफीका कपहरू खाली भएका छन् । केही मुस्कानहरू साटिएका छन् । यति नै त हो ।
तर मनले भन्थ्यो—यति नै हो भने किन बारम्बार उसको सम्झना आउँछ ?
ऊ आफ्नो मोबाइल हातमा लिन्थी । सामाजिक सञ्जाल खोल्थी । केहीबेर स्क्रिनमा औँला चलाउँथी । कहिलेकाहीँ पवनको नाम देखिन्थ्यो । उसको कुनै लेख, कुनै विचार वा कुनै सामान्य तस्बिर । प्रतीक्षा केहीबेर त्यहीँ रोकिन्थी । पोस्ट पढ्थी । कहिलेकाहीँ मनमनै प्रतिक्रिया दिन्थी, तर लेखेर पठाउँदिनथी । कहिलेकाहीँ एउटा सामान्य प्रतिक्रिया पठाउँथी र त्यसपछि आफैँलाई प्रश्न गर्थी—मैले किन पठाएँ ? उसले पढ्यो कि पढेन होला ? पढेर के सोच्यो होला ?
यति सामान्य कुराले पनि मनमा यति धेरै प्रश्न जन्माउनु ठीक हो र ?
उसले मोबाइल बन्द गरी ।
तर मन बन्द गर्न सकिन ।
—
प्रतीक्षाको जीवन कुनै खाली कागज थिएन, जहाँ मन लागेअनुसार नयाँ कथा लेख्न सकियोस् । उसको जीवनमा पहिल्यै धेरै पात्र थिए । श्रीमान् थिए, जससँग उसले जीवनका अनेकौँ सुखदुःख बाँडेकी थिई । छोरी थिई, जसको अनुहार हेर्दा उसलाई संसारका सबै थकान बिर्सन मन लाग्थ्यो । बुवाआमा थिए, जसले छोरीलाई हुर्काउँदा अनेकौँ सपना देखेका थिए । सासुससुरा थिए, जसले बुहारीका रूपमा उसलाई आफ्नो घरको सदस्य बनाएका थिए । आफन्तहरू थिए, जसका अगाडि उसको एउटा सामाजिक परिचय थियो । गाउँ थियो, जहाँ मानिसहरूले एकअर्काको जीवनका साना घटनासमेत चासोपूर्वक हेर्थे ।
यी सबै सम्बन्धहरू उसका लागि जिम्मेवारी मात्र थिएनन् । यी सम्बन्धहरू उसको पहिचान थिए । उसले आफ्नो जीवनमा जति पनि निर्णय गरेकी थिई, ती निर्णयमा यी सम्बन्धहरूको छाया थियो ।
उसले आफूलाई सम्झाई—म एउटा विवाहित नारी हुँ । कसैकी श्रीमती हुँ । एउटी छोरीकी आमा हुँ । कसैकी बुहारी हुँ । कसैकी छोरी हुँ । यी सबै परिचय मेरो जीवनका अलगअलग पाटा हुन् । मसँग जोडिएका मानिसहरूको विश्वास मेरो लागि सामान्य कुरा होइन ।
तर त्यसपछि अर्को प्रश्न उठ्थ्यो—के यी सबै जिम्मेवारी पूरा गरिरहेकी एउटी महिलाको मनमा कसैप्रति आकर्षण जन्मिनु नै अपराध हो ?
उसले यो प्रश्नको उत्तर खोज्न धेरैपटक प्रयास गरी ।
मानिसको मन कुनै सरकारी कार्यालयको फाइल होइन, जसलाई नियमअनुसार एउटा दराजमा राख्न सकियोस् । मनले कहिलेकाहीँ त्यस्ता कुरा पनि महसुस गर्छ, जसको आवश्यकता हुँदैन । मनले त्यस्ता व्यक्तिलाई पनि सम्झिन्छ, जसलाई सम्झनु उपयुक्त हुँदैन । मनले त्यस्ता आवाज पनि खोज्छ, जुन आवाज आफ्नो दैनिक जीवनको नियमित आवाजभन्दा फरक हुन्छ ।
तर भावना जन्मिनु र त्यस भावनालाई कुन दिशामा लैजाने भन्ने कुरा एउटै होइनन् भन्ने कुरा प्रतीक्षाले बुझेकी थिई ।
उसलाई आफूले अहिलेसम्म कुनै गलत काम नगरेको विश्वास थियो । उसले आफ्नो मर्यादा नाघेकी थिइन । कसैको विश्वास तोडेकी थिइन । पवनसँग कुरा गर्दा पनि उसले कहिल्यै आफ्नो सीमा बिर्सेकी थिइन । तर मनमा जन्मिएको आकर्षणलाई कसरी बुझ्ने ? त्यो आकर्षणको अर्थ के हो ? त्यो केवल कसैले आफूलाई ध्यान दिएर सुनेको अनुभूति हो कि साँच्चिकै पवनप्रति विकसित भएको कुनै विशेष भाव हो ?
उसले आफैँलाई सोधी—आखिर म पवनतर्फ किन आकर्षित हुँदैछु ?
—
पवनसँगको पहिलो भेट उसले सम्झी ।
त्यो भेट कुनै असाधारण घटनाजस्तो थिएन । सामान्य वातावरण, सामान्य कुराकानी र सामान्य परिचय । तर कहिलेकाहीँ सामान्य घटनाले पनि मानिसको स्मृतिमा असामान्य ठाउँ बनाउँदो रहेछ ।
त्यतिबेला पवनले उसका कुरा ध्यान दिएर सुनेको थियो । उसले बोलेका कुराहरूबीचमा अनावश्यक हस्तक्षेप गरेको थिएन । प्रतीक्षाले कुनै प्रसङ्ग सुनाउँदा ऊ बीचबीचमा आफ्नो कुरा थप्न हतारिएको थिएन । उसले प्रश्न गरेको थियो, तर प्रश्नभित्र जिज्ञासा थियो, जाँच्ने वा दोष लगाउने भाव थिएन ।
प्रतीक्षालाई त्यो कुरा अनौठो लागेको थियो ।
धेरै मानिससँग भेट हुन्छ । धेरैले कुरा गर्छन् । कसैले बोलिरहँदा अर्कोले आफ्नो कुरा सुनाउन खोजिरहेको हुन्छ । कसैले कुरा सुनेजस्तो गर्छ, तर वास्तवमा आफ्नो पालो पर्खिरहेको हुन्छ । कसैले महिलाको कुरा सुन्दा पनि उसको व्यक्तित्वभन्दा बाहिरी रूप र उपस्थितिलाई बढी ध्यान दिएको हुन्छ ।
तर पवन त्यस्तो देखिएको थिएन ।
उसले प्रतीक्षालाई बोल्न दिएको थियो ।
त्यो दिन घर फर्किएपछि प्रतीक्षाले खासै केही सोचिन । तर केही दिनपछि अर्को भेट हुँदा उसले पहिलो भेटको व्यवहार सम्झी । पवनले उसको पहिलेको कुरासमेत सम्झिएको थियो । उसले पहिले सुनाएको कुनै सानो प्रसङ्ग फेरि उठायो । प्रतीक्षालाई आश्चर्य लाग्यो—उसले मेरो त्यो सामान्य कुरा पनि सम्झिएको रहेछ !
त्यसपछि उसले मनमनै सोची—के उसले सबैका कुरा यसरी नै सम्झिन्छ ? कि मसँग कुरा गर्दा अलि बढी ध्यान दिन्छ ?
उसले त्यस प्रश्नको उत्तर खोजिन । तर त्यो प्रश्न मनको कुनै कुनामा बसिरह्यो ।
—
लखनपार्क नजिकको त्यो अग्लो भवनमा रहेको कफी पसल पनि अहिले प्रतीक्षाका लागि सामान्य ठाउँ रहेन ।
पहिलोपटक त्यहाँ पुग्दा उसले झ्यालबाट बाहिर देखिएको सहर हेरेकी थिई । तल सडकमा मानिसहरूको आवतजावत थियो । सहर आफ्नै गतिमा दौडिरहेको थियो । माथि कफी पसलभित्र भने समय केही सुस्त भएको जस्तो लाग्थ्यो ।
पवन त्यहाँ थियो ।
कफीको कप टेबलमा राखिएको थियो । उनीहरूबीच कुराकानी सुरु भयो । सुरुमा सामान्य विषयहरू थिए । सहर, काम, समाज, जीवन र मानिसका व्यवहार । तर विस्तारै कुराकानी अलि व्यक्तिगत हुँदै गयो ।
पवनले उसका विचारहरूबारे सोध्यो । उसले आफ्नो जीवनका केही अनुभव सुनाई । पवनले ध्यान दिएर सुन्यो । उसले कुनै कुरा असहमत भएर सुन्दा पनि असहमतिलाई अपमानमा बदल्न खोजेन । प्रतीक्षालाई त्यही कुरा मन परेको थियो ।
कहिलेकाहीँ उसले पवनको अनुहार हेर्थी । पवन बोलिरहेको हुन्थ्यो । उसका आँखामा कुनै हतार देखिँदैनथ्यो । ऊ कुरा सुनिरहेको हुन्थ्यो । प्रतीक्षालाई लाग्थ्यो, सायद संसारमा सबैभन्दा दुर्लभ कुरा नै कसैलाई ध्यानपूर्वक सुन्न सक्ने क्षमता हो ।
तर त्यसपछि फेरि मनमा प्रश्न उठ्थ्यो—के पवनले मलाई साँच्चिकै बुझ्न खोजेको हो ? कि ऊ आफ्नो स्वभावले नै यस्तै हो ?
उसले एकपटक पवनलाई ध्यानपूर्वक हेरेकी थिई । पवनले उसको अनुहारमा हेरेर कुरा गरिरहेको थियो, तर उसले कहिल्यै असहज हुने गरी हेरेको थिएन । उसको व्यवहारमा कुनै अश्लीलता थिएन । कुनै दोहोरो अर्थ लाग्ने असभ्य टिप्पणी थिएन । कुनै यस्तो संकेत थिएन, जसले प्रतीक्षालाई आफू असुरक्षित भएको महसुस गराओस् ।
तर पनि ऊ अन्योलमा थिई ।
कहिलेकाहीँ मानिसको मनले स्पष्ट प्रमाण नभए पनि आशंका जन्माउँछ । पवनले किन मलाई समय दिन्छ ? किन मेरा कुरा सुन्छ ? किन मेरो सामान्य सन्देशको पनि उत्तर दिन्छ ? किन कहिलेकाहीँ आफैँ संवाद सुरु गर्छ ?
के उसले मलाई सम्मान गर्छ ? के उसलाई मेरो विचार मन पर्छ ? के उसले मभित्र एउटा व्यक्तित्व देखेको छ ? अथवा उसले मबाट कुनै भावनात्मक फाइदा लिन खोजिरहेको छ ?
उसले यो प्रश्न धेरैपटक दोहोर्याई ।
तर पवनले अहिलेसम्म उसलाई नराम्रो शब्द बोलेको थिएन । कुनै अनुचित माग राखेको थिएन । कुनै दबाब दिएको थिएन । उसको व्यवहारमा देखिएको सम्मानलाई नकार्ने आधार पनि प्रतीक्षासँग थिएन ।
यही कारणले उसको अन्योल झन् गहिरिँदै गएको थियो ।
यदि पवनले कुनै अनुचित व्यवहार गरेको भए सायद उसलाई दूरी बनाउन सजिलो हुन्थ्यो । यदि उसले कुनै असभ्य कुरा बोलेको भए प्रतीक्षाले आफूलाई सम्झाउन सक्थी—यो मानिस मेरो नजिक हुन योग्य छैन । तर पवनले त्यस्तो केही गरेको थिएन । ऊ सम्मानपूर्वक बोल्थ्यो । सामान्य कुरामा पनि उसको विचार बुझ्न खोज्थ्यो । प्रतीक्षाले भनेका साना कुरालाई पनि महत्व दिन्थ्यो ।
त्यसैले उसलाई पवनप्रति आकर्षण महसुस हुन थालेको थियो कि पवनको व्यवहारबाट आफूले पाएको सम्मानप्रति आकर्षित भएकी थिई, ऊ आफैँले छुट्याउन सकेकी थिइन ।
—
एक दिन प्रतीक्षा घरको काम सकेर छोरीसँग बसेकी थिई । छोरीले विद्यालयमा भएको एउटा सानो घटना सुनाउँदै थिई । ऊ हाँस्दै छोरीका कुरा सुनिरहेकी थिई । छोरीको अनुहारमा उत्साह थियो । उसले आमालाई केही नयाँ कुरा सुनाउन पाउँदा खुसी महसुस गरिरहेकी थिई ।
त्यो दृश्य हेर्दै प्रतीक्षालाई अचानक एउटा कुरा सम्झना आयो ।
पवनले पनि त उसका कुरा यसरी नै ध्यान दिएर सुन्थ्यो ।
उसले आफैँलाई प्रश्न गरी—के म आफ्नो जीवनमा सुन्ने मानिसको अभाव महसुस गरिरहेकी छु ? के घरपरिवारका जिम्मेवारीबीच मैले आफ्ना कुरा सुनाउने ठाउँ खोजिरहेकी छु ? के पवनसँग कुरा गर्दा मलाई आफू पनि कसैका लागि महत्वपूर्ण छु भन्ने अनुभूति हुन्छ ?
यो प्रश्नले उसलाई केहीबेर मौन बनायो ।
उसले आफ्नो परिवारलाई माया गर्थी । श्रीमान्प्रति उसको सम्मान थियो । छोरीप्रतिको प्रेमको त कुनै सीमा नै थिएन । तर जीवनमा कहिलेकाहीँ मानिसले आफ्नै कुरा पनि कसैलाई सुनाउन चाहन्छ । घरको खर्च, छोरीको पढाइ, आफन्तको व्यवहार र दैनिक जिम्मेवारीभन्दा बाहिर आफ्ना विचार, सपना, असन्तुष्टि र अनुभूतिबारे पनि कुरा गर्न चाहन्छ ।
सायद पवनसँगको संवादमा उसले त्यही ठाउँ पाएकी थिई ।
तर के यही कारणले उसलाई पवनसँग बारम्बार भेट्न मन लाग्छ ?
उसले उत्तर खोजी ।
सायद केही हदसम्म हो ।
तर सबै कुरा त्यतिमै सीमित छैन भन्ने कुरा पनि उसलाई थाहा थियो ।
पवनको नाम देख्दा उसको मनमा आउने हल्का मुस्कान, भेट्ने सम्भावना हुँदा मनमा पैदा हुने उत्सुकता र भेटपछि घर फर्किएर पनि संवादका केही वाक्य सम्झिरहने बानीलाई उसले केवल सामान्य मित्रताको नाम दिन सकिरहेकी थिइन ।
ऊ पवनतर्फ कताकता आकर्षित भएकी थिई ।
यो स्वीकार गर्न उसलाई कठिन थियो । तर आफूलाई झूट बोल्नु पनि सम्भव थिएन ।
—
त्यो रात पवनको एउटा सन्देश आयो ।
सन्देश सामान्य थियो । कुनै विशेष प्रस्ताव थिएन । कुनै असामान्य कुरा थिएन । उसले दिनभरि व्यस्त भएको प्रसङ्ग उल्लेख गरेको थियो र प्रतीक्षाको दिन कस्तो बित्यो भनेर सोधेको थियो ।
प्रतीक्षाले सन्देश पढी ।
उसले तुरुन्तै उत्तर लेखिन । केहीबेर मोबाइल हातमै राखेर बसिरही । त्यसपछि लेखी—दिन सामान्य नै बित्यो । घरका काम र छोरीको पढाइमै समय बित्यो ।
पवनको उत्तर आयो—सामान्य दिनहरू नै जीवनका सबैभन्दा धेरै जिम्मेवारी बोकेका दिन हुन्छन् ।
प्रतीक्षा मुस्कुराई ।
उसलाई पवनको वाक्य मन परेको थियो । तर उसले सामान्य प्रतिक्रिया मात्र दिई ।
त्यसपछि पवनले लेख्यो—आफ्नो लागि पनि केही समय छुट्याउनुहोला ।
यो पढेर प्रतीक्षा केहीबेर रोकिई ।
आफ्नो लागि समय ।
कति सामान्य कुरा थियो । तर उसको जीवनमा यही कुरा कति असामान्य बनेको थियो ! ऊ सबैका लागि समय निकाल्थी । छोरीका लागि, श्रीमान्का लागि, परिवारका लागि, आफन्तका लागि । तर आफ्नो मनको कुरा सुन्ने समय भने सधैँ पछाडि पर्थ्यो ।
उसले उत्तर लेखी—आफ्नो लागि समय निकाल्न पनि कहिलेकाहीँ धेरै साहस चाहिने रहेछ ।
पवनले लेख्यो—सायद आफ्नो मनलाई पनि जिम्मेवारी दिनुपर्छ, केवल अरूको मन राख्ने जिम्मेवारी मात्र होइन ।
प्रतीक्षाले सन्देश पढी । धेरैबेरसम्म केही लेखिन ।
त्यसपछि उसले मोबाइल टेबलमा राखी र झ्यालबाट बाहिर हेरी ।
उसलाई लाग्यो, पवनले उसको जीवनको कुनै गहिरो कुरा बुझेजस्तो गरेको छ । तर उसले फेरि आफैँलाई सम्झाई—कसैले हाम्रो कुरा बुझिदियो भन्दैमा उसलाई हाम्रो जीवनको केन्द्र बनाउनु हुँदैन ।
उसले मनमनै भनिन्—प्रतीक्षा, तिमीलाई कसैले सुनेको राम्रो लागेको हो । तर त्यसको अर्थ तिमीले आफ्नो जीवनका सबै सीमा बिर्सनुपर्छ भन्ने होइन ।
—
प्रतीक्षाको अर्को डर थियो—पवनले उसलाई कसरी हेर्छ ?
उसले कहिल्यै पवनसँग सोध्न सकेकी थिइन—तपाईं मलाई के ठान्नुहुन्छ ? तपाईं मसँग किन नजिक हुनुहुन्छ ? तपाईंका लागि हाम्रो संवादको अर्थ के हो ?
यी प्रश्नहरू सोध्न उसलाई डर लाग्थ्यो । कतै प्रश्नले नै उनीहरूबीचको सहजता बिगार्ने त होइन ? कतै पवनले गलत अर्थ लगाउने त होइन ? कतै उसले आफूलाई अनावश्यक रूपमा भावुक ठान्ने त होइन ?
कहिलेकाहीँ ऊ पवनको व्यवहारमा कुनै संकेत खोज्थी । पवनले सन्देशको उत्तर कति छिटो दिन्छ ? कुराकानी सुरु गर्दा कस्तो भाषा प्रयोग गर्छ ? भेट हुँदा उसको आँखामा कस्तो भाव हुन्छ ? उसले बिदा हुँदा के भन्छ ?
तर प्रतीक्षा आफैँलाई थाहा थियो—यी साना संकेतहरूको आधारमा कसैको मन पढ्न सकिँदैन ।
सायद पवनले उसलाई सम्मान गर्छ । सायद उसलाई उसको विचार मन पर्छ । सायद उसले प्रतीक्षासँग कुरा गर्दा सहज महसुस गर्छ । सायद पवनको मनमा पनि कुनै अनकहा आकर्षण छ । तर सायद यी सबै अनुमान मात्र हुन् ।
उसलाई सबैभन्दा बढी डर यही थियो—कतै आफूले पवनको सामान्य व्यवहारलाई आफ्नो मनअनुसार अर्थ त दिइरहेकी छैन ?
उसले सोची—यदि पवनले मलाई केवल एउटा असल साथीका रूपमा हेरेको छ भने ? यदि उसको मनमा त्यस्तो कुनै विशेष भावना छैन भने ? यदि मैले मात्र हाम्रो संवादलाई अरू अर्थ दिइरहेकी छु भने ?
त्यसपछि अर्को प्रश्न आयो—यदि पवनको मनमा पनि त्यस्तै केही छ भने ?
यो दोस्रो प्रश्नले उसलाई अझ बढी असहज बनायो ।
किनकि त्यसको उत्तर खोज्नु भनेको आफ्नो जीवनका धेरै सम्बन्धहरूको अर्थसमेत पुनः सोच्नु थियो ।
—
एक साँझ ऊ फेरि लखनपार्कतिर पुगेकी थिई ।
त्यो दिन पवनसँग भेट हुने निश्चित थिएन । तर मनमा कताकता भेट हुने आशा थियो । उसले आफूलाई भनिरही—म त्यहाँ आफ्नो कामले आएकी हुँ । भेट भयो भने सामान्य कुराकानी होला । नभए पनि केही फरक पर्दैन ।
तर मानिसले आफूलाई जति सम्झाए पनि मनको वास्तविक कारण मनलाई नै थाहा हुन्छ ।
कफी पसलको झ्यालछेउको टेबलमा बस्दा उसले सहर हेरी । तल मानिसहरू आआफ्नै बाटोमा थिए । कसैलाई कसैको मनमा के चलिरहेको छ भन्ने थाहा थिएन ।
केहीबेरपछि पवन आयो ।
उसले सामान्य अभिवादन गर्यो । प्रतीक्षाले पनि मुस्कुराउँदै स्वागत गरी ।
कफी मगाइयो ।
कुराकानी सुरु भयो । पवनले आफ्नो कामको कुरा गर्यो । प्रतीक्षाले घर र छोरीको प्रसङ्ग सुनाई । बीचमा समाजका विषय आए । उनीहरूले मानिसका सम्बन्ध, विश्वास र अपेक्षाबारे पनि कुरा गरे ।
एक प्रसङ्गमा पवनले भन्यो, “कहिलेकाहीँ मानिसलाई आफ्नो कुरा भन्न सक्नेभन्दा पनि आफ्नो कुरा बुझ्ने मानिसको आवश्यकता बढी हुन्छ ।”
प्रतीक्षाले कफीको कप हातमा लिई ।
“तर सबै कुरा बुझ्ने मानिस भेटिन्छन् र ?” उसले सोधी ।
पवनले हल्का मुस्कानसहित भन्यो, “सायद सबै कुरा बुझ्ने होइन, नबुझेको कुरा बुझ्न खोज्ने मानिस भेटिनु पनि पर्याप्त हुन्छ ।”
प्रतीक्षाले उसलाई हेरी ।
उसलाई त्यो वाक्य मन परेको थियो । तर त्यसले मनमा अर्को प्रश्न पनि जन्मायो—के पवन मलाई बुझ्न खोजिरहेको छ ?
उसले केहीबेरपछि भनी, “कहिलेकाहीँ कसैले हाम्रो कुरा ध्यान दिएर सुनिदिँदा पनि हामी उसलाई आफ्नो नजिकको मानिस ठान्न थाल्छौँ । तर त्यसको अर्थ सधैँ एउटै हुँदैन होला नि ?”
पवन केहीबेर मौन रह्यो ।
“अर्थ त मानिसले आफ्नो मनअनुसार पनि लगाउन सक्छ,” उसले भन्यो, “तर सम्बन्धको सम्मान गर्न सकियो भने अर्थ फरक परे पनि मानिसहरूबीचको आदर बाँकी रहन्छ ।”
प्रतीक्षाले केही भनिन ।
त्यो उत्तरमा उसले कुनै दाबी सुनिन । कुनै अधिकारको भाषा सुनिन । कुनै अपेक्षा सुनिन । केवल एउटा मर्यादित विचार सुनिन् ।
उसलाई पवनको यही स्वभावले आकर्षित गरेको थियो कि ?
ऊ आफैँलाई सोधिरही ।
केहीबेरपछि पवनले सोध्यो, “आज तपाईं अलि शान्त हुनुहुन्छ । केही सोचिरहनुभएको छ ?”
प्रतीक्षा हाँसी ।
“मानिस कहिलेकाहीँ आफूले आफैँलाई पनि बुझाउन नसक्ने कुराहरू सोचिरहेको हुन्छ ।”
“त्यसो भए आज तपाईं आफैँसँग संवाद गरिरहनुभएको रहेछ,” पवनले भन्यो ।
“सायद ।”
“आफैँसँगको संवाद पनि आवश्यक हुन्छ ।”
प्रतीक्षाले कफीको अन्तिम घुट्को लिई ।
त्यो दिन उनीहरू धेरै बेर बसेनन् । तर घर फर्किएपछि उसले त्यो भेटका संवादहरू पटकपटक सम्झी ।
—
घर पुग्दा छोरी खेलिरहेकी थिई । श्रीमान् आफ्नो काममा व्यस्त थिए । सासुससुराको फोन आएको थियो । गाउँको कुनै पारिवारिक प्रसङ्गमा कुरा गर्नुपर्ने थियो ।
प्रतीक्षा फेरि आफ्नो परिचित संसारमा फर्किई ।
उसले सबै काम गरिन् । छोरीसँग बसिन् । श्रीमान्सँग दिनभरिका कुरा गरिन् । फोनमा सासुससुराको हालखबर सोधिन् । बुवाआमालाई सम्झिन् ।
तर मनको एउटा कुनामा कफी पसलको त्यो संवाद बाँकी नै थियो ।
उसले आफैँलाई सोधी—के म गलत बाटोमा हिँड्दैछु ?
उसले तत्काल उत्तर दिई—अहिलेसम्म होइन ।
तर त्यसपछि अर्को आवाज आयो—गलत बाटो सधैँ गलत कामबाट मात्र सुरु हुँदैन । कहिलेकाहीँ मानिसले आफ्नो मनलाई नियन्त्रण गर्न नसक्दा पनि आफूले नचाहेको ठाउँमा पुग्न सक्छ ।
त्यसैले उसले आफूलाई केही नियम बनाउने सोच बनाई ।
पवनसँग कुरा गर्न सकिन्छ, तर अनावश्यक गोपनीयता किन बनाउने ? भेट्न सकिन्छ, तर भेटको उद्देश्य स्पष्ट हुनुपर्छ । आफ्नो मनको भावनालाई बुझ्न सकिन्छ, तर त्यस भावनाका नाममा अरूको विश्वासलाई चोट पुर्याउनु हुँदैन । कसैले सम्मान गर्छ भने त्यस सम्मानलाई सम्मानकै रूपमा स्वीकार गर्नुपर्छ, त्यसलाई कुनै अधिकार वा सम्बन्धको दाबीमा बदल्नु हुँदैन ।
उसलाई थाहा थियो, यी नियमहरू लेख्न सजिलो छ, पालना गर्न भने सधैँ सजिलो नहुन सक्छ ।
तर उसले प्रयास गर्ने निर्णय गरी ।
—
एक दिन प्रतीक्षाले आफ्नो पुरानो डायरी निकालिन् ।
त्यो डायरीमा धेरै वर्षअघिका केही पाना थिए । विवाहपछि लेखेका केही अनुभूति, छोरी जन्मिएपछि लेखेका केही वाक्य र आफ्नो जीवनका साना सपनाहरू ।
उसले एउटा पुरानो पाना पल्टाई ।
त्यहाँ लेखिएको थियो—“म पनि आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाउन चाहन्छु । मेरो कुरा पनि कसैले सुनेको होस् । मेरो विचारलाई पनि महत्व दिइएको होस् । म केवल कसैकी श्रीमती, कसैकी बुहारी वा कसैकी आमा मात्र होइन, आफ्नै विचार र सपना भएको व्यक्ति पनि हुँ ।”
त्यो वाक्य पढेर प्रतीक्षा धेरैबेर चुपचाप बसिन् ।
सायद उसले आफ्नो जीवनको कुनै पुरानो चाहना बिर्सिएकी थिई ।
उसले घरका जिम्मेवारी सम्हाल्दै गर्दा आफ्ना रुचि र आकाङ्क्षाहरूलाई धेरै पछाडि राखेकी थिई । उसले कसैलाई दोष दिन चाहिन । परिवारको जिम्मेवारी जीवनको स्वाभाविक हिस्सा थियो । तर जिम्मेवारी पूरा गर्दैमा आफ्नो अस्तित्व हराउनुपर्छ भन्ने पनि त थिएन ।
पवनसँग कुरा गर्दा उसलाई आफूभित्रको त्यही पुरानो व्यक्ति फेरि भेटिएको जस्तो लाग्थ्यो । जसलाई विचार गर्न मन पर्थ्यो । जसलाई समाजका विषयमा बहस गर्न मन पर्थ्यो । जसलाई कसैले प्रश्न गरोस्, उसको विचार सुनोस् र उसको तर्कलाई महत्व देओस् भन्ने लाग्थ्यो ।
के पवनप्रतिको आकर्षण वास्तवमा आफूभित्रको त्यही हराएको व्यक्तित्वप्रतिको आकर्षण हो ?
यो सम्भावनाले प्रतीक्षालाई केही राहत दियो ।
तर उसले तुरुन्तै अर्को कुरा पनि बुझी—आफ्नो अस्तित्व खोज्नका लागि अर्को व्यक्तिमा निर्भर हुनुपर्दैन । आफूलाई बुझ्ने, आफूलाई सुन्ने र आफ्ना सपना पूरा गर्ने जिम्मेवारी पनि आफ्नै हो ।
पवनले उसलाई आफ्नो कुरा सम्झाएको हुन सक्छ । तर आफ्नो जीवनको अर्थ उसले आफैँ खोज्नुपर्छ ।
—
त्यसपछि प्रतीक्षाले पवनसँगको संवादलाई केही फरक दृष्टिले हेर्न थाली ।
पवनको सन्देश आउँदा ऊ खुसी हुन्थी । तर त्यसलाई आफ्नो दिनको सबैभन्दा महत्वपूर्ण घटना बनाउन चाहँदिनथी । पवनसँग भेट हुँदा सहज महसुस गर्थी । तर भेटपछि आफ्नो सम्पूर्ण समय त्यही सम्झनामा बिताउन चाहँदिनथी ।
उसले पवनका बारेमा एउटा कुरा बुझ्न खोजी—ऊ वास्तवमा कस्तो मानिस हो ?
उसले पवनका व्यवहारलाई समयसँगै हेर्ने निर्णय गरी । मानिसलाई उसको मिठो बोलीले मात्र चिन्न सकिँदैन । उसले अरू मानिससँग कस्तो व्यवहार गर्छ, असहमति हुँदा कसरी प्रस्तुत हुन्छ, आफूले चाहेको कुरा नपाउँदा कस्तो प्रतिक्रिया दिन्छ र अरूको सीमालाई कति सम्मान गर्छ भन्ने कुराले उसको वास्तविक स्वभाव देखाउँछ ।
पवन अहिलेसम्म उसप्रति मर्यादित थियो । तर प्रतीक्षाले त्यो मर्यादा स्थायी हो कि केवल नजिक हुने सुरुआती व्यवहार हो भन्ने कुरा समयले नै देखाउने ठानी ।
उसले आफ्नो मनलाई पनि सचेत गराई—कसैको राम्रो व्यवहार देखेर उसलाई तुरुन्तै विशेष स्थान दिनु आवश्यक छैन । राम्रो व्यवहारको सम्मान गर्न सकिन्छ, तर त्यसका पछाडि कुनै लुकेको अपेक्षा छ कि छैन भन्ने बुझ्न समय चाहिन्छ ।
उसले पवनसँग कुनै वाचा खोजिन । कुनै आश्वासन मागिन । कुनै सम्बन्धको नाम दिन खोजिन ।
तर मनको कुनामा एउटा सानो जिज्ञासा भने बाँकी नै रह्यो—पवनले मलाई कस्तो रूपमा सम्झिन्छ होला ?
—
कहिलेकाहीँ प्रतीक्षालाई पवनसँग एउटा कुरा सोध्न मन लाग्थ्यो ।
“तपाईं मसँग किन यति ध्यान दिएर कुरा गर्नुहुन्छ ?”
तर त्यो प्रश्न उसको ओठसम्म आइपुगेर फर्किन्थ्यो ।
एक दिन भने उसले घुमाउरो पारामा सोधी, “तपाईं सबैसँग यस्तै हुनुहुन्छ कि केही मानिससँग मात्र ?”
पवनले हाँस्दै सोध्यो, “कस्तो ?”
“कुरा सुन्ने । साना कुरा सम्झिने । मानिसलाई सहज महसुस गराउने ।”
पवनले केहीबेर सोचेर भन्यो, “मानिससँग कुरा गर्दा उसलाई मानिसकै रूपमा हेर्नुपर्छ भन्ने लाग्छ । सबैका आफ्नै कथा हुन्छन् । कसैको कुरा ध्यान दिएर सुन्नु भनेको उसको सम्मान गर्नु हो ।”
प्रतीक्षाले उसलाई हेरी ।
“त्यसो भए तपाईंलाई मसँग कुरा गर्न पनि त्यस्तै सहज लाग्छ ?”
पवनले सहज स्वरमा भन्यो, “तपाईंका विचार सुन्न रमाइलो लाग्छ । तपाईं केही विषयमा फरक दृष्टिकोण राख्नुहुन्छ । त्यसैले संवाद राम्रो हुन्छ ।”
यो उत्तर सुनेर प्रतीक्षाको मनमा हल्का खुसी पैदा भयो ।
तर उसले त्यसलाई बाहिर देखाइन ।
उसले मनमनै सोची—उसलाई मेरा विचार मन पर्दा रहेछन् ।
त्यसपछि फेरि प्रश्न उठ्यो—के मलाई पनि उसको विचार मात्र मन परेको हो ?
ऊ आफैँसँग हाँसी ।
मानिसको मन कति जटिल हुन्छ ! एउटा उत्तरले केही प्रश्न शान्त पार्छ, तर त्यही उत्तरले अर्को नयाँ प्रश्न जन्माउँछ ।
—
एक रात प्रतीक्षा निदाउन सकिन ।
श्रीमान् निदाइसकेका थिए । छोरी पनि आफ्नो ओछ्यानमा शान्त थिई । घरमा मौनता थियो । बाहिर कतै कुकुर भुकेको आवाज सुनिन्थ्यो ।
उसले मोबाइल खोली ।
पवनसँगको पुरानो संवाद पढ्न थाली ।
कुनै सन्देशमा सामान्य हाँसो थियो । कुनैमा विचारको आदानप्रदान । कुनैमा दिनभरिका व्यस्तताको चर्चा । कुनैमा जीवनका साना अनुभूति ।
उसले ती संवाद पढ्दै गर्दा आफूलाई सम्झी—म कहिलेदेखि यति धेरै ध्यान दिन थालेँ ?
उसले एउटा पुरानो सन्देशमा आँखा रोकिई । पवनले कुनै दिन लेखेको थियो—“आफ्नो मनलाई पनि कहिलेकाहीँ आराम दिनुपर्छ ।”
त्यो वाक्य उसले फेरि पढी ।
उसलाई लाग्यो, पवनले उसको मनको थकान बुझेजस्तो गरेको थियो । तर त्यसको अर्थ पवनले उसको सम्पूर्ण जीवन बुझिसकेको थियो भन्ने होइन ।
उसले मोबाइल बन्द गरी ।
त्यसपछि आफ्नो छेउमा शान्तसँग निदाइरहेकी छोरीलाई हेरी ।
छोरीको अनुहारमा निर्दोष शान्ति थियो । प्रतीक्षाको मन एकाएक गम्भीर भयो ।
उसले सोची—म यो बच्चाकी आमा हुँ । यसले मलाई आफ्नो संसार ठान्छे । मेरो व्यवहार, मेरो निर्णय र मेरो उपस्थितिमा यसको भरोसा जोडिएको छ । मैले आफ्नो मनका सबै भावनालाई गलत भन्नुपर्दैन, तर ती भावनाले मेरो जिम्मेवारीलाई कमजोर बनाउन पनि दिनु हुँदैन ।
त्यसपछि उसले श्रीमान्तर्फ हेरी ।
जीवनका सबै दिनहरू प्रेमका कविताजस्ता हुँदैनन् । कहिलेकाहीँ सम्बन्धमा व्यस्तता हुन्छ, थकान हुन्छ, असहमति हुन्छ । कहिलेकाहीँ एकअर्काका कुरा पर्याप्त सुन्न पाइँदैन । तर जीवनसाथी हुनु भनेको केवल मिठा संवादको सम्बन्ध होइन । यो त वर्षौँको साझा यात्रा हो । सुखदुःख, भरोसा, जिम्मेवारी र असंख्य सम्झनाहरूको संयोजन हो ।
पवनसँगको संवादले उसलाई केही नयाँ अनुभूति दिएको हुन सक्छ । तर त्यसले श्रीमान्सँगको जीवनको मूल्य घटाउँदैन ।
उसले मनमनै भनी—म आफ्नो मनलाई बुझ्ने प्रयास गर्छु, तर आफ्नो घरलाई भुल्ने गरी होइन ।
—
प्रतीक्षालाई कहिलेकाहीँ गाउँको पनि सम्झना आउँथ्यो ।
त्यहाँ उसका बुवाआमा थिए । उनीहरूले छोरीलाई हुर्काउँदा कति सपना देखेका थिए होलान् । छोरीको विवाहपछि पनि उनीहरूले उसको सुख र सम्मानका लागि प्रार्थना गरिरहेका होलान् । गाउँमा मानिसहरूले उसको बारेमा राम्रो कुरा गरून् भन्ने चाहना उनीहरूको पनि थियो ।
सासुससुरा पनि त्यही समाजमा थिए । उनीहरूको आफ्नै सामाजिक प्रतिष्ठा थियो । उनीहरूले बुहारीप्रति राखेको विश्वास र अपेक्षा थियो ।
प्रतीक्षालाई थाहा थियो, समाजको सबै अपेक्षा न्यायपूर्ण हुँदैन । महिलाले आफ्नो जीवनमा धेरै कुरा सहनुपर्ने र पुरुषलाई भने धेरै छुट दिइने चलन पनि छ । तर उसले आफूलाई केवल समाजको डरले मात्र बाँध्न चाहिन ।
उसका लागि वास्तविक प्रश्न समाजले के भन्छ भन्ने थिएन । वास्तविक प्रश्न थियो—म आफैँलाई कुन रूपमा हेर्न चाहन्छु ?
यदि कुनै दिन आफ्नो व्यवहारले आफ्नै मनलाई लज्जित बनायो भने त्यो समाजको टिप्पणीभन्दा ठूलो पीडा हुनेछ ।
उसले आफ्नो इमानलाई सबैभन्दा ठूलो आधार मानी ।
उसले आफूलाई भनिन्—मैले अहिलेसम्म आफ्नो जिम्मेवारी छाडेकी छैन । मैले कसैको विश्वास तोडेकी छैन । कसैलाई धोका दिने उद्देश्य राखेकी छैन । तर अब मैले आफ्नो मनलाई पनि जिम्मेवार बनाउनुपर्छ ।
उसले पवनलाई नराम्रो मानिस ठान्न चाहिन । पवनले उसलाई कुनै अन्याय गरेको थिएन । तर पवनको राम्रो व्यवहारलाई आफ्नो मनले कति अर्थ दिन्छ भन्ने कुरामा भने उसले सावधानी अपनाउनुपर्ने थियो ।
—
केही दिनपछि पवनको सन्देश आयो ।
“आजकल तपाईं अलि कम बोल्न थाल्नुभएको छ । सबै ठीक छ ?”
प्रतीक्षाले सन्देश पढी ।
उसलाई पवनले आफ्नो परिवर्तन महसुस गरेकोमा आश्चर्य लाग्यो । उसले उत्तर लेखी—“सबै ठीक छ । कहिलेकाहीँ मानिस आफैँसँग अलि बढी समय बिताउन चाहन्छ ।”
पवनले लेख्यो—“त्यो पनि आवश्यक छ । आफ्नो मनलाई बुझ्न सक्नु राम्रो कुरा हो ।”
प्रतीक्षाले केहीबेर सन्देश हेरी ।
उसलाई पवनले आफ्नो दूरीलाई गलत अर्थ लगाएको छैन भन्ने लाग्यो । त्यसले उसलाई राहत दियो ।
उसले लेखी—“कहिलेकाहीँ केही प्रश्नको उत्तर खोज्नभन्दा प्रश्नसँगै बस्न सिक्नुपर्ने रहेछ ।”
पवनले उत्तर दियो—“सही भन्नुभयो । सबै प्रश्नको उत्तर तुरुन्तै खोज्नुपर्छ भन्ने छैन ।”
त्यसपछि कुराकानी त्यहीँ रोकियो ।
प्रतीक्षाले मोबाइल राखी ।
पहिले भएको भए उसले त्यो संवादलाई अझै अगाडि बढाउन खोज्थी होला । कुनै नयाँ प्रसङ्ग निकाल्थी होला । पवनले फेरि के भन्छ भनेर पर्खिन्थी होला । तर आज उसले त्यसो गरिन ।
उसलाई लाग्यो, सम्बन्धको सम्मान कहिलेकाहीँ संवाद बढाएर होइन, आवश्यक ठाउँमा संवाद रोकेर पनि गर्न सकिन्छ ।
—
प्रतीक्षाले आफ्नो मनमा एउटा कुरा स्पष्ट पार्न थाली ।
पवनसँगको आकर्षणलाई उसले नकार्न सक्दिनथी । उसलाई पवनसँग कुरा गर्न मन लाग्थ्यो । उसको उपस्थिति सहज लाग्थ्यो । उसले आफ्ना विचार सुन्दा खुसी महसुस गर्थी । पवनको सन्देश आउँदा मनमा हल्का उत्साह जाग्थ्यो । भेटपछि केही संवाद सम्झिरहन्थी ।
यी सबै अनुभूति वास्तविक थिए ।
तर वास्तविक भावना हुनु र त्यसलाई पूरा गर्नैपर्छ भन्ने बाध्यता हुनु एउटै कुरा होइन ।
मानिसको जीवनमा अनेकौँ भावना जन्मिन्छन् । सबै भावनालाई व्यवहारमा उतार्नुपर्छ भन्ने छैन । कतिपय भावनालाई बुझेर, सम्मान गरेर र सीमाभित्र राखेर पनि जीवन अगाडि बढाउन सकिन्छ ।
प्रतीक्षाले यही कुरा सिक्न चाही ।
उसलाई पवनको उपस्थितिले आफ्नो जीवनको कुनै खाली ठाउँ देखाएको हुन सक्छ । त्यो खाली ठाउँलाई पवनबाटै भराउनुपर्छ भन्ने छैन । उसले आफ्ना विचारलाई थप जीवन्त बनाउन सक्छे । आफ्नो रुचि र सपना फेरि खोज्न सक्छे । श्रीमान्सँग खुलेर संवाद गर्न सक्छे । छोरीसँग अझ बढी समय बिताउन सक्छे । आफ्ना बुवाआमा र सासुससुरासँग सम्बन्धलाई अझ आत्मीय बनाउन सक्छे ।
उसले आफ्नो मनलाई कसैको प्रतीक्षामा सीमित राख्नु हुँदैन ।
तर यसको अर्थ पवनसँगको सबै सम्झना मेटाउनुपर्छ भन्ने पनि होइन ।
कुनै मानिस हाम्रो जीवनमा केही समयका लागि आउँछ र हामीलाई आफ्नै बारेमा नयाँ कुरा सोच्न बाध्य बनाउँछ । त्यस्तो मानिसलाई नराम्रो ठान्नुपर्ने कारण हुँदैन । तर उसलाई आफ्नो जीवनको निर्णयकर्ता बनाउनु पनि हुँदैन ।
—
एक दिन प्रतीक्षाले डायरीमा फेरि लेखी ।
“म को हुँ ?
म एउटी नारी हुँ । मेरो आफ्नै मन छ, आफ्नै सपना छन्, आफ्नै जिज्ञासा छन् । म श्रीमती हुँ, तर त्यसैले मेरो व्यक्तिगत अस्तित्व समाप्त हुँदैन । म आमा हुँ, त्यसैले मेरो मनमा अरू कुनै भावना जन्मिनै हुँदैन भन्ने पनि होइन । म बुहारी हुँ, छोरी हुँ, परिवारको सदस्य हुँ । यी सबै सम्बन्ध मेरो जीवनका सम्मानित पाटा हुन् ।
मलाई कसैसँग कुरा गर्न मन लाग्न सक्छ । कसैको व्यवहार राम्रो लाग्न सक्छ । कसैले मेरो कुरा ध्यान दिएर सुन्दा मन खुसी हुन सक्छ । तर मैले आफ्नो भावनालाई कुन बाटोमा लैजाने भन्ने निर्णय गर्ने अधिकार र जिम्मेवारी दुवै मसँग छन् ।
पवन मलाई राम्रो लाग्छ । उसँग कुरा गर्दा म सहज महसुस गर्छु । उसको व्यवहारमा मैले सम्मान पाएकी छु । उसले मेरो विचारलाई महत्व दिएको छ । तर उसले मलाई के ठान्छ भन्ने कुरा मैले अनुमानका आधारमा निर्णय गर्नु हुँदैन ।
सायद ऊ मलाई असल साथी ठान्छ । सायद उसलाई मेरो विचार मन पर्छ । सायद उसको मनमा पनि केही अनकहा भावना छन् । तर यी सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा के हो भने म आफ्नो इमानमा रहन चाहन्छु ।
म कसैको विश्वास तोडेर आफूलाई खुसी बनाउन चाहन्नँ । म आफ्ना भावनालाई घृणा पनि गर्न चाहन्नँ । म केवल तिनलाई बुझ्न चाहन्छु ।
मलाई पवनसँग नजिक हुन मन लाग्छ । तर त्यसको अर्थ म आफ्नो जीवनबाट टाढा जान चाहन्छु भन्ने होइन ।
म प्रतीक्षा हुँ । मेरो जीवनमा धेरै मानिसहरू छन्, जसले मेरो प्रतीक्षा गरिरहेका छन् । मेरी छोरीले मेरो माया खोज्छे । मेरो परिवारले मेरो साथ खोज्छ । मेरा बुवाआमाले मेरो सुख चाहनुहुन्छ । सासुससुराले मेरो जिम्मेवारी र व्यवहारमा विश्वास गर्नुभएको छ ।
म यी सबै सम्बन्धको सम्मान गर्न चाहन्छु ।
तर म आफैँलाई पनि बिर्सन चाहन्नँ ।
सायद मेरो वास्तविक यात्रा यही हो—आफ्नो मनलाई बुझ्ने, आफ्नो अस्तित्वलाई स्वीकार गर्ने र आफ्नो मर्यादालाई जोगाएर अघि बढ्ने ।”
डायरी बन्द गरेपछि प्रतीक्षाले लामो सास फेरी ।
उसलाई लाग्यो, आज उसले आफ्ना प्रश्नहरूको सबै उत्तर पाएकी छैन । तर कम्तीमा आफ्नो मनसँग भाग्न छाडेकी छ ।
—
केही दिनपछि फेरि पवनसँग भेट भयो ।
यसपटक उनीहरूबीच पहिलेको जस्तो लामो संवाद भएन । तर भेटमा कुनै असहजता पनि थिएन ।
पवनले सामान्य रूपमा सोध्यो, “आजकल कस्तो चल्दैछ ?”
प्रतीक्षाले मुस्कुराउँदै भनी, “पहिलेजस्तै । घर, परिवार र आफ्नै व्यस्तता ।”
“आफ्नो लागि समय पनि निकाल्नुभएको छ ?”
“अलिअलि ।”
पवन हाँस्यो ।
“त्यो राम्रो हो ।”
प्रतीक्षाले उसलाई हेरिन् ।
“एउटा कुरा भन्नु छ,” उसले भनी ।
पवनले ध्यान दिएर सुन्यो ।
“हामीबीचको संवाद मलाई राम्रो लाग्छ । तपाईंले मेरा कुरा ध्यान दिएर सुन्नुहुन्छ । त्यसका लागि धन्यवाद । तर कहिलेकाहीँ मानिसले आफ्नो सहजतालाई पनि बुझ्नुपर्छ भन्ने लाग्छ ।”
पवन केहीबेर चुप रह्यो ।
“तपाईंले भन्न खोज्नुभएको कुरा बुझ्दैछु,” उसले भन्यो ।
प्रतीक्षाले फेरि भनी, “मलाई हाम्रो कुराकानीमा कुनै असहजता छैन । तर म आफ्नो जीवनका सम्बन्ध र जिम्मेवारीलाई पनि उत्तिकै महत्व दिन्छु । त्यसैले कुनै कुराको गलत अर्थ नलागोस् भन्ने चाहन्छु ।”
पवनले शान्त स्वरमा भन्यो, “तपाईंले स्पष्ट कुरा गर्नुभयो । म त्यसको सम्मान गर्छु । सम्बन्धको सुन्दरता त्यसको सीमालाई बुझ्न सक्नुमा पनि हुन्छ ।”
प्रतीक्षाले उसको अनुहार हेरिन् ।
उसलाई त्यो उत्तरले केही हल्का बनायो ।
पवनले थप्यो, “कसैसँग राम्रो संवाद हुनु आफैँमा राम्रो कुरा हो । त्यसलाई सम्मानपूर्वक राख्न सकियो भने त्यो पनि एउटा सुन्दर सम्बन्ध हुन सक्छ ।”
प्रतीक्षाले केही भनिन ।
त्यो दिन उसले पवनको अनुहारमा कुनै निराशा खोजिन । कुनै दबाब खोजिन । कुनै अधिकारको भाव खोजिन । उसले केवल एउटा मानिसलाई देखी, जो उसको कुरा सुनिरहेको थियो ।
सायद पवनको मनमा पनि केही प्रश्न थिए । सायद थिएनन् । उसले त्यसको उत्तर खोज्ने प्रयास गरिन ।
उसलाई अब सबै कुरा थाहा पाउनैपर्छ भन्ने लाग्न छाडेको थियो ।
—
घर फर्किने बाटोमा प्रतीक्षाले लखनपार्कतिर एकपटक फर्केर हेरी ।
सहर उस्तै थियो । सडकमा मानिसहरूको चहलपहल थियो । साँझको हावा चलिरहेको थियो । कफी पसलको झ्यालबाट बत्तीको मधुरो उज्यालो बाहिर देखिन्थ्यो ।
उसले मनमनै सोची—कति अनौठो रहेछ मानिसको मन । एउटा सामान्य भेटले पनि कति धेरै कुरा सोच्न बाध्य बनाउँदो रहेछ । एउटा सामान्य संवादले पनि जीवनका पुराना प्रश्नहरू ब्युँझाइदिँदो रहेछ ।
पवन उसको जीवनमा आएको थियो । उसले प्रतीक्षालाई केही कुरा महसुस गराएको थियो । सायद आफूभित्रको हराएको आत्मीयता, संवादको चाहना र आफ्नो अस्तित्वप्रतिको जिज्ञासा फेरि सम्झाएको थियो ।
तर प्रतीक्षाले अब एउटा कुरा बुझिसकेकी थिई—पवन उसको मनमा आएको एउटा अनुभूति हुन सक्छ, तर उसको सम्पूर्ण जीवन होइन ।
उसको जीवनमा छोरीको हाँसो छ । श्रीमान्सँगको साझा यात्रा छ । बुवाआमाको आशीर्वाद छ । सासुससुराको विश्वास छ । आफ्नै सपना र अधुरा चाहना छन् । यी सबैको बीचमा पवनसँगको संवादले एउटा छुट्टै स्मृति बनाएको छ ।
त्यो स्मृतिलाई उसले घृणा गर्नुपर्ने छैन । तर त्यसलाई आफ्नो जीवनको दिशा बदल्ने अधिकार पनि दिनुपर्ने छैन ।
उसले आफ्नो मनलाई अन्तिमपटक सोधी—प्रतीक्षा, तिमी पवनतर्फ आकर्षित भएकी हौ ?
मनले बिस्तारै उत्तर दियो—सायद हो ।
त्यसपछि उसले फेरि सोधी—त्यसो भए तिमी के चाहन्छ्यौ ?
यसपटक मन केहीबेर मौन रह्यो ।
सायद उसलाई पवनसँग कुरा गर्न मन थियो । उसको विचार सुन्न मन थियो । कहिलेकाहीँ उसले आफ्नो बारेमा के सोच्छ भन्ने जान्न मन थियो । तर त्यसभन्दा बढी उसलाई आफूलाई नै बुझ्न मन थियो ।
उसले मनमनै भनी—मलाई कसैको ध्यान राम्रो लाग्नु स्वाभाविक हुन सक्छ । कसैको व्यवहारले मन छुनु पनि अस्वाभाविक होइन । तर मेरो जीवनको मूल्य कुनै क्षणिक आकर्षणले निर्धारण गर्दैन । म आफ्नो मनको भावनालाई स्वीकार गर्छु, तर आफ्नो जिम्मेवारीलाई बिर्सिन्नँ ।
ऊ घरतर्फ अघि बढी ।
त्यस दिन उसले पवनलाई सम्झी, तर पहिलेको जस्तो बेचैनीका साथ होइन । उसको मनमा अब केही शान्ति थियो ।
सायद आकर्षणको सबैभन्दा कठिन पक्ष कसैलाई मन पराउनु होइन, आफूले मन पराएको भावनालाई कुन स्थान दिने भन्ने निर्णय गर्नु हो ।
प्रतीक्षाले त्यो निर्णय एकै दिनमा गर्न सक्ने थिइन । मनको यात्रा पनि एकै दिनमा पूरा हुँदैन । तर उसले आफ्नो बाटो पहिचान गर्न थालेकी थिई ।
उसले पवनलाई मन पराउन सक्छे, तर आफ्नो जीवनका सम्बन्धहरूलाई अपमान गरेर होइन । उसले कसैको आत्मीयता महसुस गर्न सक्छे, तर त्यसको बदलामा आफ्नो इमान गुमाएर होइन । उसले आफ्नो मनको कुरा स्वीकार गर्न सक्छे, तर मनको हरेक चाहनालाई निर्णयमा बदल्नैपर्छ भन्ने छैन ।
किनकि ऊ केवल कसैकी श्रीमती, कसैकी आमा वा कसैकी बुहारी मात्र होइन । ऊ आफ्नै मन, विचार र अस्तित्व भएकी एक स्वतन्त्र नारी पनि हो ।
तर स्वतन्त्र हुनु भनेको जिम्मेवारीबाट भाग्नु होइन । बरु आफ्नो भावनाको परिणाम बुझेर निर्णय गर्न सक्नु हो ।
त्यसैले प्रतीक्षाले आफ्नो मनमा पवनका लागि एउटा सानो ठाउँ राखी । त्यो ठाउँमा कुनै दाबी थिएन, कुनै वाचा थिएन, कुनै अधिकार थिएन । केवल केही आत्मीय संवादका सम्झना थिए, केही अधुरा प्रश्न थिए र आफूलाई नयाँ ढङ्गले बुझ्न थालेको एउटा यात्रा थियो ।
उसले डायरीको अन्तिम पानामा लेखी—
“कहिलेकाहीँ कसैले हाम्रो जीवनमा आएर हामीलाई आफैँसँग भेट गराइदिन्छ । हामी उसलाई भेट्न गएको ठान्छौँ, तर वास्तवमा आफ्नै मनको कुनै बिर्सिएको कुनासँग भेटिरहेका हुन्छौँ ।
पवनसँगको मेरो सम्बन्धको अर्थ मैले अझै पूर्ण रूपमा बुझिसकेकी छैन । सायद उसले पनि बुझेको छैन होला । तर एउटा कुरा भने मैले बुझेकी छु—म आफ्नो जीवनको कुनै पनि सम्बन्धलाई धोका दिन चाहन्नँ । म आफ्नो मनलाई पनि झूट बोल्न चाहन्नँ ।
मलाई ऊसँग कुरा गर्न मन लाग्छ । उसको उपस्थिति राम्रो लाग्छ । उसले मेरो कुरा ध्यान दिएर सुन्दा मनमा एउटा आत्मीय अनुभूति पैदा हुन्छ । तर म यो अनुभूतिलाई आफ्नो सम्पूर्ण जीवनमाथि हावी हुन दिनेछैन ।
म प्रतीक्षा हुँ । मेरो नामजस्तै म जीवनमा धेरै कुराको प्रतीक्षा गरिरहेकी छु । तर अब म कसैको सन्देश, कसैको उपस्थितिको मात्र प्रतीक्षा गर्नेछैन । म आफ्नै मनसँगको शान्तिको प्रतीक्षा गर्नेछु ।
सायद कुनै दिन म यी सबै प्रश्नको उत्तर भेट्नेछु । सायद कुनै दिन पवनसँगको यो आत्मीयताको वास्तविक अर्थ पनि बुझ्नेछु । तर त्यस दिनसम्म म आफूलाई गुमाउनेछैन ।
किनकि जीवनमा सबैभन्दा पहिले आफूले आफैँप्रति इमानदार हुन सक्नुपर्छ ।”
डायरी बन्द भयो ।
झ्यालबाहिर रात गहिरिँदै थियो । प्रतीक्षाले मोबाइल हेरी । कुनै नयाँ सन्देश थिएन ।
उसले मोबाइल टेबलमा राखी र मुस्कुराई ।
आज उसलाई पवनको सन्देशको प्रतीक्षा थिएन । आज उसलाई आफ्नै मनले दिएको एउटा उत्तर पर्याप्त लागेको थियो ।
तर मनको कुनै कुनामा भने एउटा प्रश्न अझै बाँकी थियो—
“पवन, तिमीले मलाई कुन रूपमा सम्झिन्छौ ?”
त्यो प्रश्नको उत्तर उसले पवनसँग कहिल्यै सोध्नेछे कि सोध्नेछैन, उसलाई थाहा थिएन ।
तर अहिलेका लागि उसले आफ्नो मनलाई यति मात्र भनी—
“केही सम्बन्धको सुन्दरता तिनलाई नाम दिन नसक्नुमा पनि हुँदो रहेछ । तर त्यो सुन्दरता जोगाउन सबैभन्दा पहिले आफ्नो मर्यादा र अरूको विश्वास जोगाउन जान्नुपर्छ ।”
र प्रतीक्षा बिस्तारै निदाई ।
उसको मनमा पवनको सम्झना थियो, तर छातीमा कुनै अपराधबोध थिएन । किनकि उसले आफ्नो भावनालाई बुझ्ने प्रयास गरेकी थिई, त्यसलाई कसैको जीवनमाथि थोपर्ने प्रयास गरेकी थिइन ।
सायद यही नै उसको मनको सबैभन्दा ठूलो जित थियो ।
