पाण्डव शर्मा
सपनाहरूको एउटा अनौठो स्वभाव हुन्छ। तिनले वास्तविक जीवनमा कहिल्यै नभएका घटनालाई पनि स्मृतिको कुनै पुरानो कुनामा घटिसकेको घटनाजस्तो बनाएर राखिदिन्छन्। बिहान आँखा खुलेपछि मानिसलाई थाहा हुन्छ, राति देखिएका दृश्यहरू सत्य थिएनन्। तर ती दृश्यले मनमा छोडेको अनुभूति भने झुटो हुँदैन। त्यो अनुभूति दिनभरि मानिससँगै हिँड्छ, काम गर्दा पनि बीचबीचमा सम्झनाको ढोका ढकढक्याउँछ र राति सिरानीमा टाउको राखेपछि फेरि आफ्नै संसार बनाउन थाल्छ।
पवनलाई पनि त्यस्तै भइरहेको थियो।
अघिल्लो रात उसले देखेको सपना सामान्य थिएन। सपनामा ऊ प्रतीक्षाको घर पुगेको थियो। रातको आठ बजेको थियो। प्रतीक्षा रातो सारीमा थिई। कोठाभित्रको मधुरो उज्यालो, झ्यालबाहिरको शान्त वातावरण, उनीहरूबीचको सहज कुराकानी, मदिराको गिलास र चुरोटको धुवाँले बनेको त्यो दृश्य उसको मनमा अझै ताजा थियो। मध्यरातसम्म चलेको कुराकानी अचानक चट्याङको आवाजसँगै टुटेको थियो। ऊ झस्किएर ब्युँझिएको थियो। छेउमा आफ्नी श्रीमतीलाई देखेपछि उसले सपनाको कुरा लुकाउँदै आफू पहाडबाट खसेको सपना देखेको बताएको थियो।
तर ऊ पहाडबाट खसेको थिएन। ऊ त एउटा अनौठो भावनाको गहिराइमा पुगेको थियो, जहाँबाट फर्किएपछि पनि मनको एउटा हिस्सा उतै छुटेजस्तो भइरहेको थियो।
बिहान उठेर उसले आफूलाई सम्झायो, सपना भनेको सपना हो। मनले दिनभरि देखेका, सुनेका र अनुभूत गरेका कुरालाई राति आफ्नै ढङ्गले जोडेर कथा बनाउँछ। तर त्यसपछि उसको मनमा अर्को प्रश्न आयो, यदि प्रतीक्षा उसको मनमा यति गहिरो गरी नबसेकी भए सपनाले उसैलाई किन रोज्थ्यो?
उसले त्यो प्रश्नको उत्तर खोजेन। सायद उत्तर खोज्नुभन्दा प्रश्नलाई मनमा राखिरहनु नै उसलाई सहज लागिरहेको थियो।
दिनभरि काममा व्यस्त हुँदा पनि प्रतीक्षाको अनुहार सम्झनामा आइरह्यो। ऊ सम्झन्थ्यो, क्याफेमा भेट हुँदा प्रतीक्षाले हाँस्दै बोलेका कुरा। ऊ सम्झन्थ्यो, कुनै सामान्य प्रसङ्गमा दुवै जना एकैपटक हाँसेको क्षण। ऊ सम्झन्थ्यो, प्रतीक्षाले कुनै कुरा सुनाउँदा उसको अनुहारमा आउने त्यो हल्का गम्भीरता, मानौँ ऊ शब्द मात्र सुनिरहेकी छैन, शब्दको पछाडि लुकेको मन पनि पढिरहेकी छ।
पवनलाई लाग्थ्यो, केही मानिससँग कुरा गर्दा हामीलाई आफूलाई प्रमाणित गरिरहनुपर्दैन। उनीहरूका अगाडि हरेक वाक्य तौलेर बोल्नुपर्दैन। मौन बस्दा पनि अप्ठ्यारो लाग्दैन। त्यस्ता मानिससँगको भेट छोटो भए पनि त्यसको सम्झना लामो हुन्छ।
तर के त्यस्तो सहजता नै प्रेम हो?
उसले आफैँलाई सोध्यो।
मनले तुरुन्तै उत्तर दिएन।
दिउँसो मोबाइल हातमा लिँदा उसले प्रतीक्षाको नाम देख्यो। नाम हेरेर मात्रै पनि उसको अनुहारमा अनायास मुस्कान आयो। उसले सन्देश लेख्यो, फेरि मेट्यो। अर्को वाक्य लेख्यो, त्यो पनि मेट्यो। अन्ततः उसले सामान्य प्रश्न पठायो।
‘आज दिन कस्तो बित्दै छ?’
सन्देश पठाएपछि उसले मोबाइल टेबुलमा राख्यो। केहीबेरपछि फेरि उठायो। उत्तर आएको थिएन। उसले आफूलाई हप्कायो, एउटा सन्देश पठाएर यति धेरै प्रतीक्षा गर्नुपर्ने कुनै कारण छैन। मान्छे व्यस्त पनि हुन सक्छ। सबै कुरा आफ्नो सुविधाअनुसार चल्नुपर्छ भन्ने हुँदैन।
यति सोचेर उसले मोबाइल राख्यो।
केही समयपछि सन्देशको आवाज आयो।
‘दिन त आफ्नै गतिमा बितिरहेको छ। तर कहिलेकाहीँ एउटै दिन पनि दुई किसिमले बित्दो रहेछ।’
पवनले सन्देश पढ्यो। उसलाई वाक्य सामान्य लागेन।
उसले लेख्यो, ‘त्यो कसरी?’
प्रतीक्षाको उत्तर आयो, ‘कामले बितेको दिन एउटा हुन्छ। मनले कतै अल्झिएर बिताएको दिन अर्कै।’
पवन केहीबेर मोबाइलको पर्दा हेरिरह्यो। उसले त्यो वाक्यलाई सामान्य अर्थमा बुझ्न सक्थ्यो। चाहेको भए त्यही अर्थमा बुझेर कुरा अघि बढाउन सक्थ्यो। तर मनले अर्को अर्थ पनि खोजिरहेको थियो।
उसले लेख्यो, ‘मन अल्झिने ठाउँ पनि त आफ्नै रोजाइमा पर्छ होला नि।’
प्रतीक्षाले उत्तर दिन केही समय लगाई।
‘सबै ठाउँ रोजेर पुगिँदैन। कहिलेकाहीँ कुनै कुरा मनमा बस्छ, त्यसको कारण पछि मात्र थाहा हुन्छ।’
पवनको औँला मोबाइलको पर्दामाथि रोकियो।
उसलाई लाग्यो, यो कुराकानी दुई जनाबीच मात्र भइरहेको छैन। उनीहरूका शब्दका पछाडि उनीहरू आफैँले पनि पूर्ण रूपमा स्वीकार नगरेका केही भावनाहरू उभिएका छन्। दुवै जना तिनलाई देखिरहेका छन्, तर नाम दिन चाहिरहेका छैनन्।
उसले लेख्यो, ‘त्यसो भए मनलाई सोध्नुपर्छ कि किन बस्यौ भनेर?’
प्रतीक्षाले जवाफ दिई, ‘सोध्न त सकिन्छ। तर मनले सबै प्रश्नको उत्तर दिँदैन। कहिलेकाहीँ उत्तर थाहा पाउँदा झन् अप्ठ्यारो हुन्छ।’
पवन मुस्कुरायो।
‘उत्तर थाहा नपाउनु पनि एउटा किसिमको सुरक्षा रहेछ।’
‘हो,’ प्रतीक्षाले लेखी, ‘केही कुरा नबुझेकै राम्रो हुन्छ। बुझिसकेपछि पहिलेको जस्तो सहज रहँदैन।’
त्यो वाक्य पढेपछि पवनको मुस्कान बिस्तारै हरायो। प्रतीक्षाले के भन्न खोजेकी थिई? उसले आफ्नो मनको कुरा गरिरहेकी थिई कि जीवनका सामान्य अनुभवको? अथवा उसले पनि पवनले जस्तै कुराकानीको बीचमा एउटा सानो ढोका खोलेर फेरि बन्द गरेकी थिई?
पवनले सोध्यो, ‘तर नबुझिएको कुरा मनले बारम्बार बुझ्न खोज्यो भने?’
प्रतीक्षाको उत्तर छोटो थियो।
‘त्यसलाई मनको स्वभाव सम्झेर छोडिदिनुपर्छ। हरेक चाहनालाई पूरा गर्नैपर्छ भन्ने कहाँ छ र?’
पवनले त्यो सन्देश दुईपटक पढ्यो।
उसलाई प्रतीक्षाको जवाफमा एउटा मिठास लाग्यो, तर त्यो मिठाससँगै मर्यादाको पर्खाल पनि थियो। उनीहरूबीचको कुराकानी सहज थियो, आत्मीय थियो, तर त्यसले उनीहरूको जीवनका जिम्मेवारीलाई बिर्सन दिएको थिएन। प्रतीक्षा नजिक आउन सक्थी, तर नजिक हुनु र सीमा मेट्नु एउटै कुरा होइन भन्ने कुरा उसले शब्द नबोलीकन पनि बुझाइरहेकी थिई।
पवनले लेख्यो, ‘तपाईंका कुरा कहिलेकाहीँ साधारण लाग्छन्, पछि सम्झँदा साधारण हुँदैनन्।’
प्रतीक्षाको उत्तर आयो, ‘सायद तपाईंले नै अलि धेरै अर्थ लगाउनुहुन्छ।’
पवन हाँस्यो।
‘अर्थ लगाउने बानी मेरो पुरानो हो। पत्रकारितामा लागेपछि हरेक शब्दको पछाडि अर्को कथा खोज्ने बानी परेको होला।’
‘त्यसो भए सावधान रहनुहोला,’ प्रतीक्षाले लेखी, ‘हरेक कथाको अन्त्य राम्रो हुन्छ भन्ने छैन।’
पवनले तुरुन्तै जवाफ दिएन। त्यो वाक्यमा ठट्टा थियो कि चेतावनी, ऊ छुट्याउन सकिरहेको थिएन। सम्भवतः दुवै थिए। प्रतीक्षाको यही कुरा उसलाई रोचक लाग्थ्यो। ऊ कहिल्यै सबै कुरा खुलाएर भन्दिनथी। उसका शब्दमा एउटा तह देखिन्थ्यो, अर्को तह अनुमान गर्नुपर्ने हुन्थ्यो। तर उसले अनुमानलाई सत्य मानेर हिँड्नु हुँदैन भन्ने कुरा पनि पवनलाई थाहा थियो।
केही बेरपछि उसले लेख्यो, ‘सबै कथा अन्त्यका लागि मात्र पढिँदैनन्। केही कथा पढ्दै गर्दा मनलाई आफ्नै कुरा भेटिन्छ।’
यसपटक प्रतीक्षाको उत्तर आउन अलि ढिलो भयो।
‘त्यो कुरा सही हो। तर कथाभित्र भेटिएको कुरा जीवनमा खोज्न थालियो भने समस्या पर्न सक्छ।’
पवनले मोबाइल बन्द गर्यो।
उसलाई त्यो संवादले खुसी पनि बनाएको थियो र गम्भीर पनि। ऊ प्रतीक्षासँग कुरा गर्न चाहन्थ्यो। उसका शब्दहरू सुन्न चाहन्थ्यो। तर ऊ प्रतीक्षालाई कुनै असहज स्थितिमा पुर्याउन चाहँदैनथ्यो। उसको जीवनमा आफ्नै सम्बन्धहरू थिए, आफ्नै जिम्मेवारीहरू थिए। प्रतीक्षाको जीवनमा पनि त्यस्तै संसार थियो। मनमा कुनै भाव जन्मनु एउटा कुरा थियो, त्यस भावको नाममा अरूको विश्वासलाई चोट पुर्याउनु अर्को कुरा।
उसले आफूलाई सम्झायो, केही अनुभूतिहरूलाई सुन्दर रहन दिन तिनलाई आफ्नो अधिकार ठान्नु आवश्यक हुँदैन।
तर मनलाई सम्झाउन सजिलो थिएन।
दुई दिनपछि प्रतीक्षाको सन्देश आयो।
‘आज कता हुनुहुन्छ?’
पवनले सन्देश देख्नेबित्तिकै उत्तर लेखेन। उसलाई अघिल्लो दिनको संवाद सम्झना आयो। उसले सामान्य रूपमा लेख्यो, ‘घोराहीमै छु। किन र?’
प्रतीक्षाले लेखी, ‘त्यत्तिकै सोधेकी। कहिलेकाहीँ कसैको अवस्थाबारे थाहा पाउन मन लाग्छ नि।’
पवनले त्यो वाक्य पढेर केहीबेर सोच्यो। उसलाई ‘त्यत्तिकै’ भन्ने शब्दमा लुकेको कुरा बुझ्न मन लाग्यो। मानिसहरू प्रायः आफूले भन्न चाहेको कुरालाई सामान्य बनाउने प्रयास गर्छन्। विशेष गरी त्यस्तो कुरा, जसले आफ्नो मनको रहस्य खोलिदिन सक्छ।
उसले लेख्यो, ‘त्यत्तिकै सोधिएका प्रश्नहरू नै कहिलेकाहीँ धेरै सम्झनामा रहन्छन्।’
प्रतीक्षाले हाँसेको चिह्न पठाई।
‘फेरि अर्थ लगाउन थाल्नुभयो?’
‘बानी सुध्रिन समय लाग्छ।’
‘त्यसो भए बानी सुधार्ने जिम्मा तपाईंको भयो।’
‘र बिग्रिएको बानी सम्झाइरहने जिम्मा कसको?’
यसपटक प्रतीक्षाले उत्तर दिनुअघि केहीबेर लगाई।
‘आफ्नो बानी आफैँ सुधार्नु राम्रो। अरूलाई जिम्मेवार बनाउँदा पछि गुनासो गर्नुपर्ने हुन सक्छ।’
पवनले मनमनै भन्यो, प्रतीक्षा कुरा गर्न जान्दछे। ऊ ठाडो अस्वीकार गर्दिन, तर कुनै कुरा कहाँसम्म जान सक्छ भन्ने सीमा भने सम्झाइदिन्छे। उसका जवाफमा आकर्षणको सम्भावना पनि छ, सावधानीको आग्रह पनि।
त्यसै दिन साँझ पवनले सोध्यो, ‘समय मिल्यो भने कफी पिउने?’
सन्देश पठाएपछि उसले मोबाइल राख्यो। उसलाई भेट्ने इच्छा थियो, तर त्यो इच्छालाई प्रतीक्षामाथि कुनै दबाब बनाउनु थिएन। भेट हुन सकेन भने पनि उसले त्यसलाई सहज रूपमा स्वीकार गर्नुपर्ने थियो।
केही समयपछि प्रतीक्षाको उत्तर आयो।
‘कफी त पिउन सकिन्छ। तर यसपटक कुराकानीको विषय तपाईंले छान्नुहोला।’
पवनले लेख्यो, ‘कुरा गर्ने मान्छे तपाईं भएपछि विषय छान्न गाह्रो हुन्छ।’
‘किन?’
‘सामान्य विषयबाट सुरु भएको कुरा कहाँ पुग्छ, थाहा हुँदैन।’
‘त्यसो भए सामान्य विषयमै सीमित रहनुहोला।’
पवन मुस्कुरायो।
‘प्रयास गर्छु। तर कुराकानी राम्रो भयो भने समयलाई रोक्न सकिँदैन।’
‘समयलाई रोक्न नसके पनि बिदा हुने बेला त थाहा पाउन सकिन्छ नि।’
पवनले त्यो वाक्य पढेर मोबाइल केहीबेर हातमै राखिरह्यो।
प्रतीक्षा आउन तयार थिई। तर उसले भेटको अर्थ पहिले नै तय गर्न दिएकी थिइन। उसले पवनलाई एउटा सहज बाटो दिएकी थिई, जहाँ उनीहरू फेरि भेट्न सक्थे, कुरा गर्न सक्थे, हाँस्न सक्थे, तर त्यो भेटलाई अनावश्यक अपेक्षाको बोझले भरिदिनु हुँदैनथ्यो।
पवनले उत्तर पठायो, ‘त्यसो भए यसपटक बिदा हुने समयको ख्याल राखौँला।’
प्रतीक्षाले लेखी, ‘त्यो राम्रो हुन्छ। कहिलेकाहीँ समयमै छुट्टिन जान्नु पनि सम्बन्धलाई सम्मान गर्नु हो।’
पवनले त्यो वाक्य मनमा राख्यो।
भेट्ने दिन घोराहीको आकाश सफा थियो। दिउँसोको घाम बिस्तारै ओरालो लाग्दै थियो। पवन लखन पार्क नजिकैको अग्लो भवनमा रहेको क्याफेमा पुग्यो। अघिल्लो भेटमा जस्तै ऊ लिफ्ट चढेर माथि गयो। झ्यालबाट तल हेर्दा सहरका सडकहरू, मानिसहरूको आवतजावत र गाडीहरूको लस्कर देखिन्थ्यो। बाहिर जीवन आफ्नै गतिमा चलिरहेको थियो। भित्र भने समय केही सुस्त भएको अनुभूति हुन्थ्यो।
उसले झ्यालछेउको टेबुल रोज्यो।
क्याफेमा हल्का सङ्गीत बजिरहेको थियो। कफीको बास्ना हावामा मिसिएको थियो। पवनले मेनु हेर्यो, तर उसको ध्यान मेनुमा थिएन। उसले आफूलाई सामान्य देखाउने प्रयास गरिरहेको थियो। प्रतीक्षा आउँदा ऊ पहिलेझैँ सहज रहन चाहन्थ्यो। धेरै उत्साहित देखिनु पनि थिएन, अनावश्यक गम्भीर बन्नु पनि थिएन।
केही बेरपछि लिफ्टको ढोका खुल्यो।
प्रतीक्षा भित्र पसी।
उसले पवनलाई देखेर मुस्कुराई। पवन पनि मुस्कुरायो। त्यो मुस्कानमा कुनै ठूलो घोषणा थिएन, तर एकअर्कालाई फेरि भेट्न पाएको सहज खुसी भने थियो।
‘धेरै बेर कुर्नुभयो?’ प्रतीक्षाले सोधी।
‘समयमै आएको थिएँ। तर तपाईं आउँदासम्म समय अलि लामो भयो।’
प्रतीक्षा कुर्सी तान्दै हाँसी।
‘यो त भेटको सुरुमै अर्थपूर्ण कुरा सुरु भयो।’
‘मैले त समयको कुरा गरेको हुँ।’
‘हो, तपाईंले समयकै कुरा गर्नुभएको हो। अरू अर्थ त सुन्ने मान्छेले लगाउने हो।’
पवनले हाँस्दै टाउको हल्लायो।
‘आज तपाईंले नै विषय छान्न भन्नुभएको थियो। त्यसैले सावधानीपूर्वक बोलिरहेको छु।’
‘त्यसो भए आजको कुराकानीमा तपाईं पत्रकार होइन, सामान्य मान्छे भएर बस्नुहोला।’
‘पत्रकारको बानी त्यति सजिलै कहाँ छुट्छ र?’
‘मान्छेको बानी छुटाउन गाह्रो हुन्छ। तर कहिलेकाहीँ केही बेरका लागि भए पनि आफूलाई बिर्सन सकिन्छ।’
पवनले उसलाई हेर्यो।
‘आफूलाई बिर्सनु राम्रो कि आफूलाई सम्झिरहनु?’
प्रतीक्षाले कफीको मेनु हेर्दै भनी, ‘त्यो परिस्थितिमा भर पर्छ। आफूलाई धेरै सम्झिरहँदा मान्छे थाक्छ। आफूलाई पूरै बिर्सँदा भने बाटो बिराउन सक्छ।’
‘त्यसो भए बीचको बाटो ठीक होला।’
‘जीवनमा सबैभन्दा गाह्रो बाटो नै बीचको हुन्छ,’ प्रतीक्षाले भनी, ‘एकातिर मन हुन्छ, अर्कोतिर जिम्मेवारी। दुवैलाई चित्त बुझाएर हिँड्न सक्नुपर्छ।’
पवनले त्यसको प्रतिवाद गरेन। उसलाई प्रतीक्षाको कुरा मन परेको थियो। उसको आवाजमा गम्भीरता थियो, तर त्यो गम्भीरता भेटको सहजतालाई बिगार्ने खालको थिएन।
उनीहरूले कफी मगाए। प्रतीक्षाले झ्यालबाहिर हेरी। तल सडकमा एक जना वृद्ध मानिस बिस्तारै हिँडिरहेका थिए। उनको हातमा एउटा झोला थियो। उनी बाटो काट्नुअघि केहीबेर रोकिए, दायाँबायाँ हेरे र फेरि अघि बढे।
‘मान्छेको जीवन पनि यस्तै होला है,’ प्रतीक्षाले भनी, ‘कहिलेकाहीँ अगाडि बढ्नुअघि धेरै कुरा हेर्नुपर्छ।’
पवनले सोध्यो, ‘अगाडि बढ्ने बाटो स्पष्ट भए पनि?’
‘बाटो स्पष्ट हुनु र बाटोमा कुनै जोखिम नहुनु एउटै कुरा होइन।’
‘तर धेरै सोच्दा अवसर छुट्न पनि सक्छ।’
प्रतीक्षा मुस्कुराई।
‘सबै अवसर समात्नैपर्छ भन्ने छैन। केही अवसर छुट्नु नै राम्रो हुन्छ। त्यसले हामीले जोगाउनुपर्ने कुरा सम्झाउँछ।’
पवनले कफीको कप समात्यो। उसलाई लाग्यो, उनीहरू साधारण जीवनका कुरा गरिरहेका छन्, तर हरेक उदाहरणमा मनको कुनै न कुनै प्रसङ्ग मिसिएको छ। प्रतीक्षाले आफ्नो कुरा खुलाएर भनेकी छैन, उसले पनि सोध्ने आँट गरेको छैन। तर दुवैलाई संवादको गहिराइ महसुस भइरहेको थियो।
‘तपाईं सधैँ यति सोचेर बोल्नुहुन्छ?’ पवनले सोध्यो।
‘होइन। कहिलेकाहीँ नसोची बोलेका कुराले पछि धेरै सोच्न बाध्य बनाउँछन्। त्यसैले अहिले अलि सोचेर बोल्छु।’
‘त्यसो भए तपाईंका पुराना कुराहरू सम्झेर धेरै पछुतो मान्नुभएको छ?’
प्रतीक्षाले केहीबेर कफीको कप हेरिरही।
‘पछुतोभन्दा पनि सम्झना बढी छन्। जीवनमा केही मानिस भेटिन्छन्, केही कुरा सिकाउँछन् र आफ्नो बाटो लाग्छन्। उनीहरूसँगै रहनु आवश्यक हुँदैन, तर उनीहरूले आफूभित्र छोडेको प्रभाव हराउँदैन।’
पवनले बिस्तारै भन्यो, ‘कहिलेकाहीँ मानिसभन्दा पनि मानिससँग हुँदा आफू कस्तो भएको थिएँ भन्ने कुरा सम्झनामा रहन्छ।’
प्रतीक्षाले उसलाई हेरी।
‘त्यो कुरा तपाईंले राम्ररी भन्नुभयो।’
‘साँचो हो?’
‘सायद। कुनै मान्छेसँग हुँदा हामी आफूलाई अलि फरक पाउँछौँ। सामान्यतया नबोल्ने कुरा बोल्न मन लाग्छ। हाँस्न मन लाग्छ। आफूलाई कसैले ध्यान दिएर सुनिरहेको छ भन्ने लाग्छ। त्यो अनुभूति राम्रो हुन्छ।’
पवनले सोध्यो, ‘त्यो अनुभूति फेरि पाउन मन लाग्यो भने?’
प्रतीक्षाको अनुहारमा हल्का मुस्कान आयो। उसले पवनलाई सीधै उत्तर दिइन।
‘राम्रो अनुभूति सम्झनु स्वाभाविक हो। तर हरेक राम्रो अनुभूति दोहोर्याउन खोज्दा त्यो पहिलेजस्तै रहन्छ भन्ने छैन।’
‘किन?’
‘पहिलोपटक फूल देख्दा जस्तो लाग्छ, हरेकपटक त्यस्तै लाग्दैन। तर त्यसको अर्थ फूलको सुन्दरता सकियो भन्ने होइन। हाम्रो मनले त्यसलाई हेर्ने तरिका बदलिएको हुन सक्छ।’
पवन केहीबेर चुप लाग्यो।
प्रतीक्षाले आफूलाई फूलसँग तुलना गरेकी थिई कि कुनै अनुभूतिसँग, उसले ठम्याउन सकेन। तर उसलाई त्यो उपमा मन पर्यो। कतिपय कुरा टाढाबाट हेर्दा अझ सुन्दर देखिन्छन्। तिनलाई आफ्नो बनाउने हतार नगर्दा पनि तिनको सुन्दरता महसुस गर्न सकिन्छ।
कफीको पहिलो कप सकियो। प्रतीक्षाले अर्को कफी मगाउने कि भनेर सोधी।
‘अर्को कप पिउनुभयो भने कुराकानी पनि लम्बिन्छ,’ पवनले भन्यो।
‘कुराकानी लम्ब्याउन अर्को कप नै चाहिन्छ र?’
पवन हाँस्यो।
‘चाहिँदैन। तर अर्को कप एउटा राम्रो बहाना हुन सक्छ।’
प्रतीक्षाले आँखामा हल्का चमक ल्याउँदै भनी, ‘बहाना खोज्ने बानी छोड्नुस्। मनमा कुरा छ भने सिधै भन्न सिक्नुस्।’
पवन एकछिन रोकियो।
‘सबै कुरा सिधै भन्न मिल्छ र?’
प्रतीक्षाले उसको आँखामा हेरी। त्यो हेराइ धेरै लामो थिएन, तर पवनलाई एकछिनका लागि क्याफेको सङ्गीत, मानिसहरूको आवाज र झ्यालबाहिरको सहर सबै टाढा भएजस्तो लाग्यो।
प्रतीक्षाले बिस्तारै भनी, ‘मिल्ने कुरा सिधै भन्नुपर्छ। नमिल्ने कुरा भने आफूले आफैँसँग पनि सोचेर भन्नुपर्छ।’
त्यसपछि उसले वेटरलाई अर्को कफीको आदेश दिई।
पवनले विषय बदल्ने प्रयास गरेन। कहिलेकाहीँ उत्तर पाएपछि थप प्रश्न गर्नु आवश्यक हुँदैन। प्रतीक्षाले उसलाई अपमान गरेकी थिइन, उसको भावनालाई हाँसोमा उडाएकी पनि थिइन। उसले केवल यति सम्झाएकी थिई, मनमा जन्मिएका सबै कुरा अरूको जीवनमा प्रवेश गराउने अनुमति हुँदैन।
त्यो सीमाभित्र पनि आत्मीयता हुन सक्छ। त्यो आत्मीयता प्रेमको कुनै अपूर्ण रूप हुन सक्छ, वा केवल दुई मानिसबीचको दुर्लभ सहजता। नाम जे भए पनि त्यसलाई मर्यादाभित्र राख्न सक्नु नै त्यसको वास्तविक परीक्षा थियो।
कुराकानी फेरि सामान्य विषयतिर फर्कियो। उनीहरूले परिवारका कुरा गरे। बाल्यकाल सम्झिए। आफूले भोगेका कठिनाइ, अधुरा इच्छा र जीवनमा समयले बदलिदिएका प्राथमिकताबारे कुरा गरे।
प्रतीक्षाले भनिन्, ‘पहिले लाग्थ्यो, जीवनमा सबै कुरा स्पष्ट हुनुपर्छ। कसले के सोचिरहेको छ, कसले के चाहिरहेको छ, आफू कहाँ पुग्ने हो, सबै थाहा हुनुपर्छ। अहिले लाग्छ, केही कुरा अस्पष्ट रहनु पनि जीवनको हिस्सा रहेछ।’
पवनले सोध्यो, ‘अस्पष्टताले दुःख दिँदैन?’
‘दिन्छ। तर हरेक दुःखबाट भाग्न सकिँदैन। केही दुःखलाई बुझ्नुपर्छ, केहीलाई सहनुपर्छ र केहीलाई आफ्नो जीवनको निर्णय बन्न दिनु हुँदैन।’
‘तपाईंले जीवनबाट धेरै कुरा सिक्नुभएको रहेछ।’
‘सबैले सिक्छन्। फरक यति हो, कसैले सिकेको कुरा सुनाउँछन्, कसैले चुपचाप बोकेर हिँड्छन्।’
पवनले भन्यो, ‘तपाईं सबै कुरा चुपचाप बोकेर हिँड्ने मान्छे जस्तो लाग्छ।’
प्रतीक्षाले हल्का हाँस्दै सोधी, ‘तपाईंलाई त्यस्तो किन लाग्यो?’
‘तपाईंका जवाफमा धेरै कुरा हुन्छन्, तर तपाईं सबै कुरा भन्नुहुन्न।’
‘सबै कुरा भन्नु नै इमानदार हुनु होइन। कहिलेकाहीँ चुप लाग्नु पनि इमानदारिता हो। आफूले बोल्ने कुरा अर्को मान्छेको मनमा कस्तो असर पार्छ भन्ने सोच्नु पनि त आवश्यक छ।’
पवनले उसको कुरा ध्यान दिएर सुन्यो।
‘त्यसो भए मौनता पनि एउटा उत्तर हो?’
‘कहिलेकाहीँ। तर मौनतालाई आफूले चाहेको अर्थ लगाएर बस्नुचाहिँ ठीक होइन।’
पवन मुस्कुरायो।
‘यो कुरा तपाईंले मलाई भन्नुभएको हो कि सबैलाई?’
प्रतीक्षाले कप टेबुलमा राखी।
‘जसलाई आवश्यक छ, उसले आफ्नो लागि बुझ्न सक्छ।’
पवन हाँस्यो। प्रतीक्षा पनि हाँसी। तर दुवैलाई थाहा थियो, त्यो हाँसोभित्र केही कुरा लुकेको छ।
पवनले पहिलोपटक महसुस गर्यो, प्रतीक्षासँगको आकर्षण केवल उसको अनुहार, आवाज वा मुस्कानमा सीमित थिएन। उसलाई प्रतीक्षाको सोच्ने तरिका मन पर्थ्यो। ऊ भावनालाई हल्का रूपमा लिँदिनथी, तर भावनाको नाममा जीवनलाई अस्तव्यस्त बनाउन पनि चाहँदिनथी। ऊ नजिक आउँथी, तर आफ्नो अस्तित्व हराएर होइन। ऊ कुरा सुन्थी, तर हरेक कुरामा सहमति जनाउँदिनथी।
सायद यही कारणले पवन उसँग कुरा गर्दा आफूलाई अझ स्पष्ट रूपमा बुझ्न खोज्थ्यो।
कुनै मानिसप्रति आकर्षित हुनु भनेको उसलाई प्राप्त गर्ने इच्छा मात्र होइन रहेछ। कहिलेकाहीँ त्यो मानिससँगको संवादले आफ्नै मनका अनदेखा पक्ष देखाइदिन्छ। हामी आफूभित्र कति एक्ला छौँ, कति कुरा भन्न चाहेर पनि नभनी बसेका छौँ र कसैले ध्यान दिएर सुनिदिँदा किन यति सहज महसुस गर्छौँ भन्ने कुरा थाहा हुन्छ।
तर पवनलाई यो पनि थाहा थियो, आफ्नो एक्लोपनको उपचार खोज्ने नाममा अर्को मानिसलाई जिम्मेवार बनाउन मिल्दैन। प्रतीक्षा उसको मनको खाली ठाउँ भर्न आएको व्यक्ति होइन। ऊ आफ्नै जीवन, आफ्नै चाहना र आफ्नै जिम्मेवारी भएको मान्छे हो।
उसले प्रतीक्षालाई हेर्यो। ऊ कफीको कपमा बाँकी रहेको थोपा हेर्दै थिई।
‘के सोच्नुभयो?’ पवनले सोध्यो।
प्रतीक्षाले टाउको उठाई।
‘सोच्न त धेरै कुरा सकिन्छ। तर सबै कुरा भन्नुपर्छ भन्ने छैन।’
‘फेरि त्यही कुरा।’
‘तपाईंले नै त भन्नुभयो, केही कुरा अस्पष्ट रहँदा पनि राम्रा हुन्छन्।’
‘त्यसो भए आजको भेटको निष्कर्ष के निकाल्ने त?’
प्रतीक्षाले केहीबेर सोचेजस्तो गरी।
‘निष्कर्ष निकाल्नैपर्छ र? राम्रो कुराकानीको अन्त्यमा सधैँ निष्कर्ष चाहिन्छ भन्ने छैन। कहिलेकाहीँ एउटा राम्रो अनुभूति लिएर फर्कनु नै पर्याप्त हुन्छ।’
पवनले बिस्तारै भन्यो, ‘त्यसो भए आजको भेटलाई सम्झनामा राख्न पाइन्छ?’
प्रतीक्षाको अनुहारमा न्यानो मुस्कान आयो।
‘सम्झनालाई कसैले रोक्न सक्छ र? तर सम्झनाको अर्थ आफैँले तय गर्नु राम्रो।’
पवनले त्यो जवाफ मनभित्र कतै सुरक्षित राख्यो।
उसले अब प्रतीक्षासँग कुनै स्पष्ट स्वीकारोक्ति खोज्ने इच्छा त्याग्न थालेको थियो। उसलाई बुझ्न थालेको थियो, जीवनमा केही सम्बन्धहरूलाई नाम दिन नसक्नु कमजोरी होइन। कहिलेकाहीँ नाम दिँदा सम्बन्ध साँघुरो हुन्छ, अपेक्षा बढ्छ र सहजताको ठाउँमा दाबी जन्मन्छ। तर नाम नदिएको सम्बन्ध पनि मनमा गहिरो प्रभाव पार्न सक्छ।
त्यस्तो सम्बन्धको सुन्दरता त्यसलाई कति नजिक ल्याउन सकियो भन्नेमा मात्र होइन, कति सम्मानपूर्वक जोगाउन सकियो भन्नेमा पनि निर्भर हुन्छ।
साँझ बिस्तारै गाढा हुँदै थियो। क्याफेको झ्यालबाट देखिने सहरका बत्तीहरू एकपछि अर्को बल्न थाले। सडकमा गाडीको आवतजावत बढ्दै थियो। क्याफेमा मानिसहरू आउने र जाने क्रम जारी थियो, तर पवन र प्रतीक्षाको टेबुलमा समय अलि फरक गतिमा बगिरहेको जस्तो लाग्थ्यो।
प्रतीक्षाले घडी हेरी।
‘अब जानुपर्छ।’
पवनले तुरुन्तै ‘अलि बेर बसौँ न’ भनेन। उसलाई त्यो वाक्य भन्न मन लागेको थियो, तर प्रतीक्षाले पहिल्यै भनेकी थिई, बिदा हुने बेला थाहा पाउनु पनि सम्बन्धलाई सम्मान गर्नु हो।
उसले सहज स्वरमा भन्यो, ‘हुन्छ। आजको समय राम्रो बित्यो।’
प्रतीक्षाले आफ्नो झोला समात्दै भनी, ‘राम्रो समयलाई धेरै लम्ब्याउन खोज्दा कहिलेकाहीँ त्यसको मिठास घट्छ।’
‘तपाईंलाई हरेक कुराको यति राम्रो उदाहरण कसरी आउँछ?’
‘सायद म पनि कहिलेकाहीँ धेरै सोच्दो रहेछु।’
‘त्यसो भए तपाईं र ममा एउटा समानता रहेछ।’
‘एउटा मात्र?’
पवन एकछिन रोकियो। उसले प्रतीक्षाको अनुहार हेर्यो। प्रतीक्षाको प्रश्न ठट्टाजस्तो थियो, तर त्यसमा हल्का जिज्ञासा पनि मिसिएको हुन सक्थ्यो।
उसले भन्यो, ‘अरू पनि होलान्। तर ती सबै आजै पत्ता लगाउनुपर्छ भन्ने छैन।’
प्रतीक्षा हाँसी।
‘त्योचाहिँ ठीक जवाफ दिनुभयो।’
दुवै जना उठे। उनीहरू क्याफेको ढोकातिर लागे। लिफ्टको प्रतीक्षा गर्दा केही क्षण मौनता रह्यो। पवनलाई त्यो मौनता अप्ठ्यारो लागेन। प्रतीक्षा पनि हतारिएर बोल्न खोजिरहेकी थिइन।
लिफ्ट आइपुग्यो। ढोका खुल्यो। उनीहरू भित्र पसे।
तल झर्दै गर्दा प्रतीक्षाले सोधी, ‘आजको कुराकानीबाट केही सिक्नुभयो?’
पवनले मुस्कुराउँदै भन्यो, ‘सिकेँ। केही प्रश्नको उत्तर खोज्नु आवश्यक रहेनछ।’
‘त्यो त राम्रो कुरा हो।’
‘तर एउटा कुरा अझै बुझिनँ।’
‘के?’
‘कहिलेकाहीँ कसैसँग भेटेपछि फेरि भेट्न मन लाग्छ। त्यो किन होला?’
प्रतीक्षाले उसको अनुहारतिर हेरी। लिफ्ट तल झर्दै थियो। केही सेकेन्ड उनीहरूका बीचमा मौनता रह्यो।
‘सायद त्यो मान्छेसँगको समय राम्रो बितेको हुन्छ,’ उसले भनी, ‘वा हामीलाई त्यो समयमा आफू राम्रो लागेको हुन्छ।’
पवनले सोध्यो, ‘यी दुईमध्ये कुन कुरा बढी महत्त्वपूर्ण होला?’
प्रतीक्षाले हल्का मुस्कानका साथ उत्तर दिई, ‘त्यो छुट्याउन सक्नुचाहिँ अझ महत्त्वपूर्ण होला।’
लिफ्टको ढोका खुल्यो।
उनीहरू बाहिर निस्किए। भवनको प्रवेशद्वार नजिकै पुगेर प्रतीक्षा रोकिई। बाहिर साँझको हावा चलिरहेको थियो।
‘आजको लागि धन्यवाद,’ उसले भनी।
‘कफीका लागि कि कुराकानीका लागि?’
प्रतीक्षाले मुस्कुराउँदै भनी, ‘दुवैका लागि। तर कफीभन्दा कुराकानी सम्झनामा रहला जस्तो छ।’
पवनको मन एकछिन रोकिएजस्तो भयो। प्रतीक्षाले सामान्य स्वरमै त्यो कुरा भनेकी थिई, तर उसका शब्दले पवनको मनमा एउटा न्यानो तरङ्ग उठायो।
उसले सोध्यो, ‘त्यसो भए फेरि भेट हुँदा कफीभन्दा राम्रो कुराकानीको तयारी गर्नुपर्ला।’
प्रतीक्षाले आँखा उठाएर उसलाई हेरी।
‘कुराकानीको तयारी गर्न थाल्नुभयो भने त्यो स्वाभाविक नरहन सक्छ। जस्तो छ, त्यस्तै रहन दिनु राम्रो।’
‘त्यसो भए फेरि भेट हुने सम्भावना छ?’
प्रतीक्षाले सीधा उत्तर दिइन। उसले आफ्नो झोला काँधमा मिलाउँदै भनी, ‘घोराही यति ठूलो सहर पनि होइन। फेरि कफी पिउने इच्छा भयो भने क्याफेहरू यहीँ छन्।’
पवन हाँस्यो।
‘यो निम्तो हो कि सामान्य जानकारी?’
प्रतीक्षाले पनि हाँस्दै भनी, ‘तपाईंले जे बुझ्न सजिलो लाग्छ, त्यही बुझ्नुस्। तर आफूले बुझेको कुरालाई मेरो भनाइ भनेर नलेख्नुहोला।’
पवनलाई हाँसो उठ्यो। उसले टाउको हल्लाउँदै भन्यो, ‘तपाईंका कुरा लेख्न थालेँ भने कथा लामो हुन्छ।’
प्रतीक्षाले बिस्तारै भनी, ‘कथा लामो हुनु नराम्रो होइन। तर कथामा पात्रहरूको जीवन पनि हुन्छ भन्ने कुरा बिर्सनु हुँदैन।’
त्यो वाक्यले पवनलाई एकछिन गम्भीर बनायो। प्रतीक्षाले उसको साहित्यिक स्वभावलाई बुझेर भनेकी थिई कि उनीहरूबीचको संवादलाई लिएर कुनै सीमा सम्झाएकी थिई, ऊ ठम्याउन सकेन। सायद दुवै कुरा थिए।
‘त्यो कुरा सम्झिरहनेछु,’ पवनले भन्यो।
प्रतीक्षाले मुस्कुराउँदै बिदा भनी र आफ्नो बाटो लागी।
पवन केही क्षण त्यहीँ उभिइरह्यो। उसले प्रतीक्षालाई टाढिँदै गएको हेर्यो। उसलाई पछ्याउन मन लागेन, रोक्न पनि मन लागेन। उसले केवल त्यो क्षणलाई मनमा राख्न चाह्यो।
कहिलेकाहीँ मानिसलाई कसैको साथभन्दा पनि बिदा हुने बेलाको त्यो अन्तिम मुस्कान लामो समयसम्म सम्झना रहन्छ। त्यसमा भेटको खुसी पनि हुन्छ, फेरि भेटिने सम्भावना पनि र फेरि कहिले भेट होला भन्ने अनिश्चितता पनि।
पवनलाई लाग्यो, प्रतीक्षासँगको सम्बन्धको मिठास सायद यहीँ थियो। उनीहरू एकअर्कासँग कुरा गर्न चाहन्थे, तर आफ्नो चाहनालाई अर्को व्यक्तिमाथि अधिकार बनाउन चाहँदैनथे। उनीहरू एकअर्काको उपस्थिति मन पराउँथे, तर त्यसको अर्थ आफूले चाहेअनुसार तय गर्न खोजिरहेका थिएनन्।
त्यो आकर्षण थियो कि आत्मीयता, मित्रता थियो कि प्रेमको कुनै मौन छाया, त्यसको निर्णय समयले गर्न सक्थ्यो। तर त्यो दिन पवनले एउटा कुरा बुझ्यो, सबै प्रेमकथा हात समातेर अघि बढ्नैपर्छ भन्ने छैन। केही कथा दुई व्यक्तिको मनमा समानान्तर रूपमा बग्छन्। उनीहरू नजिक आउँछन्, एकअर्कालाई बुझ्छन्, केही कुरा सिक्छन् र फेरि आफ्नै जीवनतिर फर्कन्छन्। तर त्यो भेटले उनीहरूभित्र केही बदलिसकेको हुन्छ।
घर फर्कँदै गर्दा पवनले सडकका बत्तीहरू हेर्दै हिँड्यो। मनमा प्रतीक्षाका शब्दहरू घुमिरहेका थिए।
‘सम्झनालाई कसैले रोक्न सक्छ र? तर सम्झनाको अर्थ आफैँले तय गर्नु राम्रो।’
उसलाई त्यो वाक्यमा धेरै कुरा भेटियो। सम्झना आफैँमा अपराध होइन। आकर्षण आफैँमा कुनै निर्णय होइन। कसैसँग कुरा गर्न मन लाग्नु, उसको आवाज सम्झनु, उसको मुस्कानले दिन उज्यालो हुनु—यी अनुभूतिहरू मानिस हुनुका स्वाभाविक पक्ष हुन सक्छन्। तर ती अनुभूतिलाई कुन दिशामा लैजाने भन्ने निर्णय भने मानिसकै हातमा हुन्छ।
उसको मनमा प्रतीक्षाका लागि एउटा कोमल ठाउँ बनेको थियो। त्यो ठाउँलाई उसले अस्वीकार गर्नुपर्ने आवश्यकता थिएन। तर त्यसलाई आफ्नो जीवनको केन्द्र बनाउन पनि आवश्यक थिएन।
घर पुग्दा श्रीमती घरकै काममा व्यस्त थिइन्। पवनले उनलाई हेरेर सामान्य कुरा गर्यो। उनको दिन कस्तो बित्यो भनेर सोध्यो। छोराको पढाइ र घरका सानातिना विषयमा कुरा गर्यो। उसलाई आफ्नै जीवनका परिचित दृश्यहरूमा एउटा किसिमको न्यानोपन महसुस भयो। यही जीवनसँग उसका वर्षौँका सम्झना जोडिएका थिए। यही जीवनमा उसले दुःख, खुसी, संघर्ष र जिम्मेवारी बाँडेको थियो।
उसले बुझ्यो, मनको कुनै कुनामा नयाँ अनुभूति जन्मिँदैमा पुराना सम्बन्धहरूको मूल्य घट्दैन। बरु त्यस्ता अनुभूतिले आफूले जोगाउनुपर्ने कुरालाई अझ स्पष्ट पार्न सक्छन्।
राति सुत्नुअघि उसले मोबाइल हेर्यो। प्रतीक्षाको कुनै नयाँ सन्देश थिएन। उसले सन्देशको प्रतीक्षा गरिरहेको हो कि प्रतीक्षासँग बिताएको समय सम्झिरहेको हो, ऊ आफैँ निश्चित हुन सकेन।
उसले मोबाइल बन्द गर्यो।
आज सपना देखिएला कि नदेखिएला, उसलाई थाहा थिएन। तर यसपटक ऊ सपनामा प्रतीक्षाको घर पुग्ने कल्पना गरेर सुत्न चाहँदैनथ्यो। ऊ चाहन्थ्यो, यदि प्रतीक्षा फेरि सम्झनामा आओस् भने क्याफेको त्यो झ्यालछेउको टेबुलमा आओस्, जहाँ दुई कप कफीको बाफसँगै उनीहरूका शब्दहरू उठेका थिए। जहाँ हरेक प्रश्नको स्पष्ट उत्तर थिएन, तर एकअर्कालाई सुन्ने धैर्य थियो। जहाँ आकर्षणको आभास थियो, तर त्यसलाई दाबीमा बदल्ने हतार थिएन।
उसले आँखा बन्द गर्यो।
बाहिर रात गहिरिँदै थियो। मनभित्र भने एउटा संवाद अझै चलिरहेको थियो।
प्रतीक्षाले भनेकी थिई, ‘सबै कुरा सिधै भन्न मिल्छ र?’
उसले जवाफ दिएको थियो, ‘सबै कुरा सिधै भन्न मिल्दैन।’
तर मनको एउटा कुनामा उसले स्वीकार गरिसकेको थियो—प्रतीक्षासँग बिताएको समय उसलाई प्रिय लाग्न थालेको थियो। उसको हाँसो सम्झनामा आउँदा मन हल्का हुन्थ्यो। उसका शब्दहरू सम्झँदा आफूले नसोचेका प्रश्नहरू जन्मन्थे। फेरि भेट्ने सम्भावना सम्झँदा दिनमा एउटा सानो उज्यालो थपिन्थ्यो।
उसले यो अनुभूतिलाई प्रेम भन्न सक्थ्यो, तर त्यसो गर्दा कथाले पाउने नामभन्दा ठूलो प्रश्न जीवनले उठाउने थियो। त्यसैले उसले अहिले त्यसलाई नाम दिएन।
केही अनुभूतिहरूको सौन्दर्य तिनलाई अपूरै रहन दिनुमा पनि हुन्छ। ती पूरा नभएर होइन, तिनलाई पूरा गर्ने हतारले तिनको सुन्दरता नबिगारियोस् भनेर।
पवन निदायो।
तर निदाउनुअघि उसको मनमा एउटा प्रश्न भने बाँकी रह्यो—प्रतीक्षाले पनि आज घर फर्केपछि क्याफेको त्यो साँझ सम्झिएकी होली?
उसलाई उत्तर थाहा थिएन।
सायद प्रतीक्षाले पनि आफ्नै मनलाई यही प्रश्न सोधेकी थिई। सायद उसले प्रश्नलाई मुस्कानमा टारेकी थिई। सायद उसले कुनै उत्तर खोजिन।
तर यदि उसले त्यो भेट सम्झिएकी थिई भने, सम्भवतः उसको मनमा पनि पवनले भनेको एउटा वाक्य कतै बसेको थियो—‘कहिलेकाहीँ एउटै दिन पनि दुई किसिमले बित्दो रहेछ।’
र यहीँबाट उनीहरूको कथाको अर्को पाना सुरु हुन सक्थ्यो।
किनभने कतिपय सम्बन्धहरू भेट हुँदा सुरु हुँदैनन्, बिदा भएपछि सुरु हुन्छन्। भेटको समयमा मानिसहरू बोलिरहेका हुन्छन्, हाँसिरहेका हुन्छन्, आफ्ना कुरा सुनाइरहेका हुन्छन्। तर बिदा भएपछि मात्र उनीहरूले के भने, के भन्न सकेनन् र कुन शब्दले मन छोयो भन्ने कुरा बुझ्न थाल्छन्।
पवन र प्रतीक्षाको कथा पनि सायद त्यही मोडमा थियो।
उनीहरू प्रेममा परेका थिए कि थिएनन्, त्यो भन्न हतार थियो। तर उनीहरू एकअर्काको सम्झनामा बस्न थालेका थिए। र कहिलेकाहीँ प्रेमको सबैभन्दा गहिरो सुरुवात त्यहीँबाट हुन्छ—जब कुनै व्यक्तिको उपस्थितिभन्दा उसको अनुपस्थितिले मनमा बढी कुरा गर्न थाल्छ।
