पाण्डव शर्मा
२०८२ चैत ११ बेलुकी साढे चार बजे हामी घोराहीबाट बाइकमा हिँड्यौं ।
महेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस प्रुमख डा. नारायण पन्थीज्यू , इन्जिनियर गोविन्द मल्ल , शिक्षक हिमाल महरा र म चार जना मिलेर यो छोटो तर अत्यन्त रसिलो यात्रा सुरु गरेका थियौं । मनमा उमङ्ग थियो , हावा चिसो र ताजा थियो । घोराही होलेरी खण्डको बाटो भने निकै जर्जर र भत्किएको रहेछ । खाल्डाखुल्डीले बाइक बारम्बार हल्लिन्थ्यो , टिप्परहरू हिँड्ने बैकल्पिक घुमाउरो बाटो तुरुन्तै बनाउनुपर्ने आवश्यकता महसुस भइरह्यो । यस्तो चुनौतीपूर्ण बाटोले यात्रालाई अलिक कठिन बनाए पनि हाम्रो साथीहरूको हँसिलो कुराकानी , प्रकृतिप्रतिको प्रेम र साहसिक भावनाले सबै थकान बिर्साइदियो ।
बेलुकीको अँध्यारो बढ्दै गएपछि हामी होलेरी पुगेर त्यहीँ बस्न बस्यौं । राति शान्त वातावरणमा खाना खादै गफ गर्दै बस्दा पुराना दिनहरू र भविष्यका सपनाहरूको कुरा चले । बिहानै उठेर होलेरीमा रहेको युद्ध संग्राहलय हेर्न गयौं । २०५२ सालमा सशस्त्र संघर्ष सुरु भएको यो ऐतिहासिक भूमिले हाम्रो मनलाई गहिरो गरी छोयो । त्यहाँका स्मारकहरू , फोटोहरू र कथाहरूले त्यो समयको बलिदान , पीडा र अटुट साहसको याद दिलाए । होलेरी जस्तो महत्वपूर्ण ठाउँमा अझ बढी लगानी गरेर इतिहास संरक्षण र पर्यटन विकास गर्न सके स्थानीय जीवनस्तर पनि उकासिन्थ्यो भन्ने लाग्यो ।
त्यसपछि हामी उघा हुँदै स्वर्गद्वारीतर्फ लाग्यौं । बाटोमा हरिया डाँडाहरू , घना जङ्गल र चराहरूको चिरबिर आवाजले यात्रालाई अझ रोचक बनायो । उकालो चढ्दै जाँदा हावा झन् चिसो र शुद्ध हुँदै गयो । स्वर्गद्वारी पुग्दा हामीलाई लाग्यो – यो ठाउँ साँच्चै स्वर्गको द्वार नै हो । मन्दिर परिसरमा पाइला राख्नेबित्तिकै शान्ति र आध्यात्मिक ऊर्जाले हृदय भरिन थाल्यो ।
स्वर्गद्वारी जाने बाटोमा र मन्दिर वरिपरि लालिगुराँसका रूखहरू प्रशस्त थिए । चैत महिनाको यो मौसममा लालिगुराँस पूर्ण रूपमा फुलेका थिए । रातो रङका ती सुन्दर फूलहरूले पहाडका डाँडाहरूलाई रङ्गीन बनाएका थिए । हरियो जङ्गलको बीचमा रातो लालिगुराँस फुलेको दृश्य देख्दा मन नै लठ्ठिन्थ्यो । नेपालको राष्ट्रिय फूल लालिगुराँसको यो सौन्दर्यले प्रकृतिको महिमा झल्काउँथ्यो । फूलहरू घना भएर फुलेका थिए , केही रूखहरू त पूरै रातो भए जस्ता लाग्थे । हावा चल्दा फूलहरू हल्लिन्थे र हामीलाई मुस्कुराए जस्तो देखिन्थ्यो ।
हामीले लालिगुराँस टिप्यौं । साथीहरूले रूखबाट सावधानीपूर्वक फूलहरू टिप्दै थिए । म पनि केही फूल टिपेर हातमा राखें । ती नरम , रातो र ताजा फूलहरूले हातलाई कोमल स्पर्श दिए । लालिगुराँसको हल्का मीठो र सुगन्धले नाक भरियो । धेरै समयसम्म हामी लालिगुराँसका बीचमा बस्यौं । फूल टिप्दै , फोटो खिच्दै र एकअर्कासँग हाँस्दै समय बितायौं । त्यो क्षण निकै लामो भयो तर कहिल्यै थाकेनौं । लालिगुराँसको रातो रङले हाम्रो मनलाई चङ्ग बनायो । सबै थकान , चिन्ता र दैनिक जीवनको दबाब एकैचोटि हराए जस्तो लाग्थ्यो । प्रकृतिको यो उपहारले हामीलाई नयाँ जीवनशक्ति दियो ।
लालिगुराँस टिपेर हामीले एकअर्कालाई दिएर खेल्यौं । कसैले कानमा सजायो , कसैले हातमा बोकेर राख्यो । त्यो रातो फूलले हाम्रो अनुहारमा पनि रङ पोखिदियो । मन चङ्ग भयो , शरीर हल्का भयो र आत्मा प्रसन्न भयो । स्वर्गद्वारीको उच्च स्थानमा लालिगुराँस फुलेको देख्दा लाग्थ्यो – यो ठाउँमा प्रकृतिले आफ्नै तरिकाले पूजा गरिरहेको छ । लालिगुराँसको सौन्दर्यले धार्मिक आस्थालाई अझ गहिरो बनाइदियो ।
मन्दिर दर्शन गरेर फर्किने बेला अचानक असिना पानी पर्यो । साना साना सेता असिनाहरू आकाशबाट खस्दै थिए । निकै चिसो थियो तर त्यो चिसो आनन्दमय लाग्थ्यो । हामी बाइकमा बस्दै असिना पानीको स्पर्श लिँदै हाँस्यौं । पानीले पहाडहरूलाई धुइँदै थियो र हावा झन् ताजा बनेको थियो । प्रकृतिले आफ्नै तरिकाले हामीलाई स्वागत गरिरहेको जस्तो महसुस भयो । असिना पानीसँगै लालिगुराँसका फूलहरू झन् चम्किलो देखिन थाले ।
स्वर्गद्वारीमाको मुख्य आकर्षण पञ्च पाण्डवहरूको किम्बदन्ती रहेछ । पौराणिक कालमा महाभारतको युद्धपछि पञ्च पाण्डवहरू स्वर्ग जानका लागि यो बाटो हुँदै आएको र यहाँबाट नै स्वर्गको यात्रा सुरु गरेको विश्वास छ । उनीहरूले यहाँ यज्ञ गरेर तपस्या गरेको र स्वर्गतर्फ प्रस्थान गरेको कथा सुन्दा मन रोमाञ्चित भयो । यो ठाउँलाई स्वर्गद्वारी नाम दिनुको कारण पनि यही किम्बदन्ती नै हो भन्ने सुनियो । यस्ता पुराना कथाहरूले धार्मिक आस्थालाई अझ गहिरो बनाउँछन् ।
मन्दिर परिसरमा अखण्ड धुनी निरन्तर बलिरहेको थियो । दशकौँदेखि कहिल्यै ननिभेको यो पवित्र अग्निले हामीलाई आध्यात्मिक उष्णता दिइरहेको थियो । महाप्रभु स्वर्गद्वारी हंसानन्द गिरिको समाधिस्थलमा पुगेर श्रद्धाञ्जलि अर्पण गर्दा उहाँको कठोर तपस्या र सेवाभावनाको सम्मान गर्न मन लाग्यो । उहाँले यो ठाउँमा आश्रम स्थापना गर्नुभयो , गौसंरक्षणको परम्परा सुरु गर्नुभयो र वैदिक यज्ञको धारा निरन्तर बहाइरहनुभयो । अहिले पनि सयौँ गाईहरू यहाँ शान्तिपूर्वक चरिरहेका थिए । गौशालामा पुग्दा गाईहरूको नरम आँखा र शान्त मुद्राले हाम्रो मन शान्त बनायो ।
स्वर्गद्वारीको प्राकृतिक सौन्दर्य त वर्णन गरेर सिद्ध्याउनै सकिँदैन । समुन्द्री सतहबाट करिब दुई हजार एक सय मिटरको उचाइमा रहेको यो ठाउँबाट दाङ , रोल्पा र वरिपरिका पहाडहरूको मनमोहक दृश्य खुल्ला रूपमा देखिन्थ्यो । बिहानको सुनौलो सूर्योदयले पहाडहरूलाई सुनको रङमा रङ्गाउँथ्यो भने साँझको सूर्यास्तले स्वर्णिम आभा फैलाउँथ्यो । हरिया घाँसे मैदानहरूमा हावा चल्दा लहरहरू उठ्थे र घना वनबाट आउने शीतल हावाले शरीर र मन दुवैलाई ताजा बनाउँथ्यो । लालिगुराँसका रातो फूलहरूले यो दृश्यलाई अझ आकर्षक बनाएका थिए । यो ठाउँ धार्मिक तीर्थ मात्र होइन , प्रकृतिप्रेमी र पदयात्रीहरूका लागि पनि स्वर्ग जस्तै गन्तव्य हो ।
हामीले मसिनाको छोटो बाटो हुँदै घोराही फर्किने योजना बनाएका थियौं । फर्किँदा पनि असिना पानीको झिनो सम्झना , लालिगुराँसको रातो रङ र स्वर्गद्वारीको शान्तिले हामीलाई घेरेको थियो । यात्राभरि हामीले धार्मिक आस्था , ऐतिहासिक महत्व र प्राकृतिक सौन्दर्यको अद्भुत संगमको अनुभव गर्यौं । होलेरीको युद्ध संग्राहलयले संघर्ष र बलिदानको कथा सुनायो भने स्वर्गद्वारीले शान्ति , मोक्ष , पञ्च पाण्डवहरूको पौराणिक यात्रा र लालिगुराँसको रङ्गीन सौन्दर्यको सन्देश दियो ।
यो यात्राले हामीलाई धेरै कुरा सिकायो । पहिले त घोराही होलेरी खण्डको जर्जर बाटोलाई सुधारेर टिप्पर हिँड्ने बैकल्पिक मार्ग बनाउनुपर्छ । दोस्रो होलेरी जस्ता ऐतिहासिक स्थलमा थप लगानी गरेर पर्यटन र इतिहास संरक्षण गर्न सकिन्छ । तेस्रो स्वर्गद्वारी जस्ता तीर्थस्थललाई अझ व्यवस्थित बनाएर धार्मिक पर्यटनलाई प्रोत्साहन दिन सके स्थानीय अर्थतन्त्र पनि फस्टाउँछ र भक्तजनहरूलाई सहज हुन्छ । लालिगुराँस जस्ता प्राकृतिक सम्पदाको संरक्षण पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ ।
स्वर्गद्वारी पुग्दा लाग्छ – यो ठाउँ साँच्चै पृथ्वीमा रहेको स्वर्गको टुक्रा हो । यहाँको शान्त वातावरण , अखण्ड धुनीको ज्वाला , पञ्च पाण्डवको किम्बदन्ती , लालिगुराँसको रातो फूल र हरियाली प्रकृतिले जो कोहीको मन छुन्छ । बैशाख पूर्णिमा वा कार्तिक पूर्णिमामा पैदल यात्रा गरेर आउने भक्तजनहरूको श्रद्धा देख्दा आफैं पनि भावुक हुन थालिन्छ । हामी पनि यो यात्राबाट फर्किँदा नयाँ ऊर्जा , नयाँ शान्ति , लालिगुराँसको रङ र जीवनप्रतिको नयाँ दृष्टिकोण बोकेर आएका छौं ।
यात्रा छोटो थियो तर अत्यन्त रसिलो र स्मरणीय बन्यो । चार जना साथीहरूको संगत , प्रकृतिको कोमल स्पर्श , असिना पानीको चिसो आनन्द , लालिगुराँस टिप्ने लामो रमाइलो क्षण र पञ्च पाण्डवको पौराणिक कथाले यो यात्रालाई अमिट बनाइदियो । जीवनमा यस्ता छोटा यात्राहरूले नै ठूला पाठ सिकाउँछन् । चुनौतीपूर्ण बाटोहरूले पनि सही गन्तव्यतर्फ डोर्याउँछन् र हरेक कठिनाइ पछि शान्ति र आनन्द लुकेको हुन्छ ।
स्वर्गद्वारीले हामीलाई सम्झाइरहन्छ – शान्ति बाहिर होइन , भित्र खोज्नुपर्छ । आस्था र प्रकृतिको संगममा नै साँचो सुख लुकेको हुन्छ । लालिगुराँसको रातो फूल जस्तै हाम्रो जीवन पनि रङ्गीन र सुन्दर बनोस् । यदि फेरि मौका मिल्यो भने यो ठाउँमा अझ लामो समय बसेर ध्यान , तपस्या र लालिगुराँसका बीचमा रमाउन मन लाग्छ । अखण्ड धुनी जस्तै हाम्रो आस्था पनि सधैं बलिरहोस् , पञ्च पाण्डवहरूको पाइलाले पवित्र भएको यो भूमिमा शान्ति सधैं कायम रहोस् ।
यो छोटो यात्राले हाम्रो जीवनमा एउटा सुन्दर अध्याय थपिदियो । साथीहरूको मित्रता , इतिहासको सम्मान , आध्यात्मिकताको स्पर्श र लालिगुराँसको चङ्गा बनाउने रङले हामी सबैलाई अझ नजिक ल्यायो । स्वर्गद्वारी जस्ता ठाउँहरूले नेपालको धार्मिक , सांस्कृतिक र प्राकृतिक सम्पदाको महिमा उजागर गर्छन् । हामी सबैले यस्ता तीर्थस्थलहरू र लालिगुराँस जस्ता फूलहरूको संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्नुपर्छ ।
लालिगुराँस फुलेको स्वर्गद्वारीको सम्झना सधैं मनमा ताजा रहोस् । त्यो रातो फूलले दिएको चङ्गा भावना र आनन्दले जीवनको हरेक पललाई सुन्दर बनाओस् । यो यात्रा साँच्चै अविस्मरणीय रह्यो ।
